Hasat yapıldıktan sonra, lotus yaprakları ve sapları birbirlerinden ayırılır. Yalnızca lotus sapları, lif üretiminde kullanılmaktadır. Yaprakları, paketleme ve yiyecek süsleme gibi başka amaçlar için kullanılmaktadır. Lotus sapları, toplandıktan sonra suyla temizlenerek kurumalarının önlenmesi için her zaman ıslak bir havluyla sarılmaktadırlar. Üç veya dört parçası bir masa üzerinde bir araya getirilip iplik elde etmek üzere elle yuvarlanmaktadır. Tüm iplikler, bir eğirmen ile birleştirilirler (Ashin Jawti, 2016; Hlaing T., 2016).
Tek seferde dört veya beşli sap demeti soyulmaktadır. Sapın yaklaşık 3 cm’lik dış kısımları, uçlarından küçük bir bıçak yardımıyla kesilmekte ve lifin elde edilebilmesi için nazikçe ikiye ayrılmaktadır. Bu işlenmemiş lifler, yarım metre uzunluğundadır ve hepsi nemli bir tahta üzerinde birbirlerine sarılmaktadır. Bu işlem, yeni lifler eklenerek defalarca tekrarlanmaktadır. Bir parça ipliğin diğeriyle birleştirilebilmesi için, tahta sonunda iplikten 10 cm’lik bir pay bırakılır ve bu pay, bir sonraki iplik parçasıyla sarılarak daha uzun bir iplik parçası elde edilir. İplik, eski bisiklet parçalarından yapılan çıkrıklar üzerinde elle eğrilir. Lotus iplikleri, çeşitli doğal boyalarla renklendirilir ve dışarıda gölün üzerine asılarak kurutulur (Kennedy, 2016).
Lotus lifleri, gözenekli olup bu lifleri birbirlerine bükerek yuvarlamak için su kullanılmaktadır. Eğirme işleminden sonra lotus lifleri tekrar suyla yıkanmaktadır. Lotus lifinin doğal rengi, iplik boyunca farklı renk değişimleri göstermekle birlikte grimsi sarı ya da soluk sarıdır (Sarah Shaw, 2013; Green with Renvy, 2014).
Padon-ma-kya sapları, 2,5 cm’lik parçalara kesilmekte ve tüm lifleri sabırla çıkarılmaktadır. Tüm lifler, dokuma tezgâhı için bir araya getirilmekte ve bir deste halinde birbirlerine bağlanmaktadırlar. Bir deste, 8 gram gelmektedir. İşlenmemiş lif, doğal rengini koruması için güneşte kurutulmaktadır (Khine, 2016).
Sap, keskin bir bıçak kullanılarak bir ucundan aşağı hafifçe 8 cm kadar çizilir. Lifleri, ucun bükülüp koparılmasıyla çıkarılır ve tahta bir levha üzerinde yaklaşık 60 cm. uzunluğunda nazikçe yuvarlanırlar. Bu işlem tekrarlanır ve daha fazla lif ipliği beraber yuvarlanır. Bu lif iplikleri, kalın yumaklar elde edilmek üzere birbirlerine defalarca eklenip eğrilir. Tüm işlem süresince, nemini korumak için lifin üzerine su serpilir. Sonunda, elde edilen iplik, temiz suyla durulanır ve doğal rengini koruması için açık havada doğal olarak kurutulur. (Moyadi, 2017).
Inle vaka çalışması
Inle Gölü’nde lif çıkarıcılarının çoğu kadındır. Eski zamanlarda, lif çıkarıcılarının bekar, evlenmemiş kadınlar olmaları gerekiyordu. Kadınlar, adet dönemlerinde lif çıkarımından uzak durmaya çalışırlar. Lif çıkarıcılarının işlemden önce kendilerini temizlemeleri ve Budizm’in beş emrine uymaları gerekir. Eğer bunları yapmazlarsa, lifleri başarılı bir şekilde çıkartamayacak, yani çıkardıkları lifler gevrekleşecek ve kolaylıkla kırılacaklardır. Günümüzde, evli kadınlar da lotus liflerini çıkarmaktadırlar (Hlaing C. S., 2016). 40 yaşın üzerindeki kadınlar, lotus liflerini ustaca çıkarmaktadırlar (Myat Pwint Chel, 2017); genç kadınlar ise çırak olarak birlikte çalışmaktadırlar (Hlaing C. S., 2016). 3-5 lotus sapı, latanın üzerinde bir araya getirilir. Saplar latanın sol tarafına, tepsi ya da büyük, derin bir kâse ise sağ tarafına yerleştirilir (Myat Pwint Chel, 2017; Myat Taw Win, 2017). Sapları elle kırmak kolay değildir. Bu yüzden, etrafında küçük bir kesik açarak sapın kırılması için küçük, keskin bir bıçak kullanılır (Hlaing C. S., 2016). Liflerin çıkarılmaları için tüm saplar çekilir ve bir yana bükülürler (Hlaing C. S., 2016; Myat Taw Win, 2017; Myat Pwint Chel, 2017). Lifler, lataya yapışır ve uzun bir lifin elde edilmesi için birlikte elle yuvarlanırlar. Lifler çıkarıldıktan sonra artan kısımları, doğal lotus gübresi olarak suya atılırlar (Myat Pwint Chel, 2017).
Sunn-Ye Inn vaka çalışması
Lotus lifi üretiminde çoğunlukla kadınlar yer almaktadır. Lotus lifi çıkarıcıları, 5-50 yaşlarında olabilirler. Öğrenciler de okuldan sonra, hafta sonları ve tatillerde lotus lifi çıkarmaktadırlar. Lotus sapları toplandıktan sonra suyla temizlenmektedir. Tüm saplar, kurumalarının önlenmesi için bütün gün ıslak bir havluya sarılırlar. Bir lotus sapının uzunluğu yaklaşık 60 cm’dir. Her bir sap, elle lifin çıkarılabilmesi için 10 cm’lik parçalara kesilir. 4-5 parça sap, küçük bir masa üzerine yan yana yerleştirilir ve liflerinin çıkarılması için küçük bir bıçakla kesilirler. Tüm lifler, elle yuvarlanarak ipliklere dönüştürüldükten sonra eğirmen ile eğirilirler (Villager, 2017).
Innma vaka çalışması
Lifler, lotus sapları kesildikten sonra bir gün içerisinde çıkarılırlar. Lotus lifi üretiminde çoğunlukla kadınlar yer almaktadır. Lotus lifi üreticileri, 4-5 sapı bir araya getirerek küçük bir bıçak yardımıyla üstlerinde 5,08-7,62 cm’lik kesikler açarlar ve tahta bir masa üzerinde süngerimsi liflerini çıkarırlar. Tüm lifler, elle ipliklere yuvarlanılarak eğirmenle eğrilirler. Lotus iplikleri, gölgede saatlerce kurutulduktan sonra köydeki toplayıcılara satılabilirler. Bu lif çıkarma ve eğirme işlemi, tamamen elle yapılır ve haliyle vakit almaktadır. Sonuç olarak, bu da üretim miktarını sınırlandırmaktadır.
Wetthe vaka çalışması
Wetthe bölgesinde hem sapların toplanması hem de liflerinin çıkarılmaları çoğunlukla kadınlar tarafından yapılmaktadır. Lif çıkarımı yöntemi, Innma’dakiyle hemen hemen aynıdır ancak Wetthe bölgesinin lif çıkarıcıları daha sistemli ve daha etkindirler. Lif çıkarıcısı, yaklaşık 15 lotus sapını kapsayan tüm bir demeti alır ve liflerin çıkarıldığı tahta masaya bağlı küçük ve uzun bir testereden yararlanarak üzerinde 5,08-7,62 cm’lik kesikler açar (Şekil 5). Normalde, lif çıkarıcıları, 35 demet lotus sapından yaklaşık 17 g lotus lifi üretebilirler. Bu miktardaki lotus lifi çıkarılırken, sapların toplanması 2 saati, liflerinin çıkarılması ise 3 saati bulur. Tecrübelerine göre, toplandıklarından bir gün sonra işlenirlerse saplardan daha fazla lif çıkarılmaktadır.
Şekil 6: Lotus Lifinin Çıkarılması