Potyomkin Merdiveni, muhtemelen “şöhret kümesi”nde Odessa Opera ve Bale Tiyatrosu’nun gerisinde kalmaktadır. Her ikisi de Odessa’nın aynı bölgesinde bulunmaktadır ve burası tek kelimeyle müthiştir.
Aslen, merdivene “Bulvar Merdiveni” deniyordu. Ona “Richelieu Merdiveni” veya “Dev Merdiven” ya da “Primorskiy Merdiveni” de denmektedir. Merdivenin tepesinde ise, 5. Richelieu Dükü Armand Emmanuel Sophie Septimanie de Vignerot du Plessis’in (Fransızdır ve Odessa’nın ilk valisidir… Heykelin kendisini açıkça zamanında, giymemiş olduğu Roma İmparatorluğu tarzı ‘toga’sı ile göstermesine rağmen o, caddede giyilmemek üzere erişkin konulu davette adamakıllı bu halde bulunmuş olabilir) heykeli bulunmaktadır.
Onun için ne isim kullanırsanız kullanın merdiven tasarım bakımından heybetlidir ve gerçekte olduğundan çok daha büyük olduğu izlenimini vermektedir. Buna ise asıl mimar Francesco Carlo Boffo’nun St Petersburg’dan gelen Messers Avraam I. Melnikov ve Pote adlı mimarların kabiliyetli yardımlarıyla henüz 1825 yılında gösterdiği becerikliliğiyle ulaşılmıştır.
Etkin biçimde göz aldanması tepedeki 12,50 m’lik basamağın dipteki 21,7 metre genişliğindeki dip basamağa kadar (aradaki birçok düzlük ile birlikte) giderek genişletilmesi ile yaratılmaktadır… Pek çok sanatçı tarafından kullanılan bir göz yanılsaması olsa bile bir şeye “çok etkileyici ve oransız olarak uzun” bir görünüm vermek istendiğinde oldukça zeki bir şeydir, bu!
Yanılsamaya, tepede durup aşağıya baktığınızda sadece sahanlıkları, dipte durup yukarı baktığınızda ise basamakları, daha çok basamağı ve de basamaktan başka hiçbir şeyi görmemeniz gerçeği destek olmaktadır [ Bu, elbette kalbi zayıf olanların 2005 yılında yapılan yanındaki ücretsiz kablolu trene (funiküler) binmelerine neden olmaktadır ].
Orada kaç tane basamak vardır? Aslen 200 tane idi. Merdiven 27 m yüksekliğinde olup 142 m.lik bir mesafeyi katetmektedir.
İlk halinde 200 basamağı bulunduğu belirtilen asıl kumtaşı merdiven basamaklarının yerini 1933’te aşınmadan dolayı granit olanları aldı. Artık, merdivende gizemli bir şekilde sadece 192 basamak vardır!
Merdivende nefes almanızı ve manzaraya hayran kalmanızı sağlayan 10 sahanlık bulunmaktadır.
Zaten denildiği gibi basamaklar 1825’te tasarlanmış ama gerçekte 1837’ye kadar inşa edilmemiş ve 1841’e kadar tamamlanmamışlardı. Sorumlu mühendis, aslında o zaman ülkesinden kendisine verdiği cezadan dolayı kaçan John Upton adlı bir İngiliz idi. Dikkat çekmemenin daha iyi bir yolu olamaz, değil mi?
Neyse, merdivenin amacı sadece gerçekten öyle oldukları gibi “çok etkileyici” görünmesi değil, aynı zamanda Odessa şehrinin bir şekilde deniz seviyesinden yüksek rakımlı bir düzlükte yer alması ( ve bu nedenle, limanın da onun aynı düzeyde aşağısında olması) nedeniyle basamakların aslında özellikle birkaç asır öncesinde gemiyi boşaltan yoksul bir adamın çok işine yarayacak şekilde yerleştirilmiş olması idi!
İlk manzara hayranlık verici olmalıydı. Odessa Oteli’nin artık ortada durduğu düşünüldüğünde dahi bugün tepeden denize boydan boya bakıldığında o halen güzeldir.
Ancak ne yazık ki dibe vardığınızda ve oradaki yola vardığınızda karşınıza özellikle çirkin bir otomobil galerisi çıkmaktadır. Bakın, yolu geçer, birkaç adım yukarıya çıkar ve limana, Odessa Oteli’ne, yat limanına ve gezi gemilerine / feribot rıhtımına doğru yürüyerek ilerlerseniz hem doğal hem de biraz insan yapısı güzelliklerle çevrilmiş olma hissine kavuşursunuz!
Sonra, elbette yeniden şehre devasa tırmanışınıza başlamadan önce sizi bir daha hayrete düşürecek merdivene geri dönersiniz!!
Kaynak: https://odessablog.wordpress.com/2009/03/16/potemkin-stairs-odessa-aka-primorsky-stairs/
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR.