Edinburgh’un Beltane Festivali’nin kökeni İskoçya’nın ve İrlanda’nın Hristiyanlık öncesi Galik (İskoçya, İrlanda ve Man adası’nın Galce konuşan halklarının) zamanından gelmektedir. Beltane sözcüğünün Gal Kelt diline ait “parlak/kutsal ateş” sözcüğünden türediğine inanılmaktadır.
İlkbaharda çiçeklerin açmasına işaret etmek ve onu kutlamak için düzenleniyordu. Eski zamanlarda çobanların çiftlik hayvanlarını yazın otlayacakları yere göç ettirmeleri olayına denk düşüyordu. Güneş takvimindeki belirlenmiş bir tarihte (köken olarak gün dönümü ve ekinoks geleneği daha sonra ortaya çıkmıştır) gerçekleşmiyordu ancak 1 Mayıs’tan sonraki ilk dolunayda düzenlenme eğilimi gösteriyordu.
Bazı kaynaklar ortak takvimlerin gelişmesinden önce alıç bitkisinin çiçeklenmesinin olayın ana işareti olduğunu ileri sürmektedirler. Bu, toprağın ve hayvanlarının verimlilikleri ile ilgili bir kutlamaydı.
Tüm Beltane festivallerinde yaygın olan ortak geleneksel unsur ona ismini veren “ateş” idi. Topluluğun bütün ateşleri söndürülüyordu ve yeni, kutsal bir “Ayin Ateşi” (sürtünme ile çıkarılan) köyün reisi ya da manevi lideri tarafından yakılıyordu. Bu kaynaktan bir ya da iki şenlik ateşi yakılıyordu ve topluluğun hayvanları bunların içerisinden ya da arasından geçiriliyordu. Dumanın ve alevin hayvan sürülerini saflaştırmakla beraber bu şekilde gelecek yılda onların korunmalarının ve iyi bir yavru sayısı sağlamalarının güvenceye alınacağına inanılıyordu.
Edinburgh’un Beltane Ateş Festivali
Beltane Ateş Festivali Edinburgh’taki Calton Hill tepesinde 30 Nisan’da düzenlenmekte olan bir yıllık katılımcı sanatlar etkinliği ve ayinsel dramadır.
Tarihsel Geçmişi
Çağdaş Beltane Festivali 1 Mayıs’tan önceki akşam başlayan ve yazın başlangıcını işaret eden eski Galik (İskoçya, İrlanda ve Man adası’nın Galce konuşan halklarına özgü) Beltane Festivali’nden ilham almaktadır. Edinburgh Üniversitesi’ndeki İskoç Araştırmaları Okulu’ndan akademik destek almakla birlikte çağdaş festival, müzik topluluğu Test Dept (İlk endüstriyel müzik faaliyetlerinin en önemlilerinden ve etkililerinden biri olan Londra’lı bir endüstriyel müzik grubudur) dahil küçük bir meraklı grubu tarafından başlatılmıştır. O günden bu yana festival büyümüş ve 2006 itibariyle 11.500 mevcut bilet satılmakla birlikte 300’ün üzerinde gönüllü işbirlikçiyi ve oyuncuyu içerisine almıştır.
Festivalin çerçevesi çeşitli tarihsel, mitolojik ve yazınsal etkilere göre çizildiği halde organizatörleri onun katılımcıları ile gelişen, çağdaş bir Beltane kutlaması dışındaki herhangi bir şey olduğunu iddiasında değildirler.
Çağdaş Festival
Günümüzdeki Beltane, Edinburgh Üniversitesi’ndeki İskoç Araştırmaları Okulu’nun yanında Birleşik Krallık’taki müzik ve dans konservatuvarı “Laban”ın dansçıları, koreograf Lindsay John ve müzik grubu Test Dept’ten Angus Farquhar dahil küçük bir meraklı grubu tarafından 1988’de başlatıldı. Etkinlik ile beynelmilel bir ruhun yerel belirmesi olarak geleneksel ayinlerin kutlanması amaçlanıyordu. İlk Edinburgh Beltane kutlamalarının yeri olan Arthur’s Seat’te (Edinburgh’un en yüksek noktası ve Kral Arthur’un savaşları yönettiği nokta) yapılması planlanan yeri uygulama ile ilgili nedenlerle Calton Hill tepesine kaydırılmıştır. Koreografi, ikonografi ve gösteri, yaratıcılarının Beltane’nin tarihsel izahları ile ilgili araştırmaları ve kendilerinin etkileri (örneğin, Test Department Grubu’nun davul çalması, Trinidad adası karnavalı, ayin dansı ve gösterisi) ile şekillendirilmiştir.
Festivali idare eden kayıtlı bir hayır kurumu olan The Beltane Fire Society (Beltane Ateşi Topluluğu), demokratik olarak seçilen bir gönüllü komitesi tarafından yönetilmektedir ve tüm oyuncuları ya sözle ya da yılın ilk zamanlarında düzenlenen, ilan edilmiş açık toplantılardan birine iştirak ederek katılan gönüllülerdir. Topluluktaki kıdemli oyuncular ve sanatçılar birbirlerine kendilerini ilgilendiren etkinlik yapımı, sahne donatımı inşası, karakter canlandırma teknikleri, ekip oluşturma, vurmalı çalgılar becerileri ve sağlık ile güvenlik yönleri konularında yardımcı olmaktadırlar. Topluluk ayrıca gelir artırıcı sanat ve müzik etkinlikleri, yerel Milestone House AIDS Hastahanesi’nde ise küçük bir Beltane düzenlemektedir.
Topluluk etkinliği olarak her yıl yeni insanlar kendi etkilerini ve yönlerini getirdiklerinden oyun gelişmektedir. Tiyatro, ayin ve uygulama ile ilgili sebeplerden dolayı ek unsurlar zaman içerisinde eklenmesine rağmen çekirdek hikayesi genel olarak aynı kalmaktadır. İlk başladığında bir düzine oyuncu ve birkaç yüz seyircili bir çekirdeğe sahip olan etkinlik birkaç yüz oyuncuya ve on binin üzerinde seyirciye ulaşmıştır. Oyuncuları tarafından yeniden yorumlandıkları halde oyun içerisindeki anahtar karakterler korunmaktadır ve her yıl katılımcılarına yenileri eklenmektedir.
Başlangıçta festival ücretsizdi ve sadece kolaylıkla denetlenebiliyordu. Ancak, festival rağbet görür hale geldiği için tepenin (Calton Hill) kapasitesi gerekli parasal desteğin sağlanması ve Edinburgh Şehir Konseyi’nin taleplerinden dolayı son yıllarda biletli bir etkinliğe dönüştürüldü.
Günümüzdeki Beltane Ateş Festivali’nin Ayrıntıları
Edinburgh’da gerçekleşen çağdaş etkinlik bu kökenlerin tüm Avrupa’daki bahar festivallerinden ve mitolojiden alınmış olan çeşitli unsurlarla bir birleşimidir.
Ateşin esas konusuna dokunulmaz ancak Mayıs Kraliçesi’nin önderliğinde yapılan olağanüstü geçit törenine dahil edilir ve böylece Kelt üçlü tanrıçasının (bakire/ana/acuze) ana yönü simgelenir. Mayıs Kraliçesi’nin yanında yaz aylarındaki büyümeyi ve verimliliği simgeleyen, Britanya Adaları’nda uzun bir şecereye sahip bir figür olan onun erkek emsali “Yeşil Adam” (Bir yüzün yapraklarla yapılmış ya da onlarla çevrelenmiş haldeki heykeli, çizimi ya da diğer betimlenmeleridir) da yer almaktadır.
Kraliçe’ye rolü onu kaostan korumanın yanında mevsimlerin doğru ve uygun ilerleyişlerini güvenceye almak olan kendisinin 4 cariyeden oluşan saray mensupları ve “Beyaz Kadın Savaşçıları”, tepede halka çizerken geçit töreni için gereken enerjiyi ve uyumu sağlayan “Geçit Töreni Davulcuları” eşlik etmektedir. Geçit töreni Druid kökenli bir role sahip festivalin ruh rehberleri olan “Mavi Adamlar” tarafından denetlenmektedir.
Festival “Ayin Ateşi”nin Calton Hill’deki Acropolis’in zirvesinde yakılması için davet edilen Yeşil Adam’ın kış yönü olan Boynuzlu Tanrı ile başlatılır. Bu, odunun odunla sürtünmesiyle alev meydana getiren eski bir teknik olan yay matkabı kullanılarak yakılan bir ateştir. Bu alev, Meşale Taşıyıcıları’nın pek çok meşalesinden ilkini yakmaktadır ve Beltane’de kullanılan tüm ateşlerin aslı ayin ateşine uzanabilmektedir.
Meşalelerin yakılması Mayıs Kraliçesi’ni ortaya çıkarır, alay davulcuları çalmaya başlar ve gösteri tepenin çevresinde saat yönünün aksi istikamette hareket eder ve böylece büyülü ölüler diyarına girişi simgeleyen ateş kemerinin altından geçilir.
Daha sonra ise unsurları simgeleyen ruh nitelikleri ile gösterilmekte olan su, toprak, hava ve ateş unsurlarını yansıtan yerlerin içerisinden geçilir. Her bir yerde, Mayıs Kraliçesi ahalisini uyandırır ve onlar da Mayıs Kraliçesi ve Yeşil Adam’ın kendilerinin kutsanmaları için gereken simgesel dansa ve müziğe girecekleri ve onu karşılayacakları bir alanı saflaştırırlar. Uyandırılmış olan unsurlarla ilgili doğa ruhları saray halkı yoluna devam ettikten sonra canlandırmaya devam ederler ve sonunda hepsi ortak temsil için Acropolis’te bir araya gelirler.
Alayın tepedeki halkası hemen hemen tamamlandığında saray halkı şehvet, kaos ve kötülüğü simgeleyen Ölüler Diyarı’ndan gelen ruhlar olan Kızıl Adamlar ve ilgi çekici küçük hayvan davulcuları tarafından pusuya düşürülürler. Kızıl adamlar uçarı davranışlarıyla ve baştan çıkarıcı ritimleriyle saray halkını düzgün vazifelerinden alıkoyma girişiminde bulunduklarından kendileri ile Beyaz Savaşçılar arasında yenişemezlik meydana gelir.
Ancak, savaşçıların odaklanmasının bozulamayacak derecede güçlü olduğu ispatlanır ve Beyaz Kadınlar çatışmayı kazanarak alayın tepenin ortasındaki çukura doğru hareket etmesi sağlanır. Tüm sahne alanların yapmış olduğu halka içerisinde Boynuzlu Tanrı ayinsel olarak Mayıs Kraliçesi’nin cariyeleri tarafından Kraliçe’ye elini uzatma suçundan dolayı öldürülür.
Kışlık sarmaşık kıyafeti de çıkartılır ve kendisi Kraliçe tarafından gelecek verimli mevsimin hayat ve ilk tomurcuk belirtisi olan Yeşil Adam olarak yeniden diriltilir. Vahşi ve hareketli bir dans gösterisinden sonra da Mayıs Kraliçesi tarafından taçlandırılıp kendisiyle evlendirildiği zaman yaz resmen başlayabilir. Katledilen Boynuzlu Tanrı’nın kabuğu sonradan Mayıs Kraliçesi ve Yeşil Adam tarafından yakılacağı kutsal şenlik ateşine taşınır ve bu şekilde hareket halinde ateşin etrafında üç kez saat yönünde dönülür.
Şenlik ateşi tıpkı Boynuzlu Tanrı’nın yeniden doğabilmesi için kendisini kurban etmesi gibi yenisini getirebilmemiz için eskinin yakılmasını simgeler.
Görevlerinin tamamlanmasından sonra saray halkı unsurları oluşturan ruh karakterleri tarafından ağırlanmak üzere Kraliçe’nin özel odasına çekilir. Kalabalık, sahne alanları Kraliçe’nin özel odasına doğru izlerken hem Ateş Noktası hem de daha sonra Kızıl Adamlar çukurda ateş gösterisi ve akrobatik insan piramitleri gösterisi biçiminde ilkinden tutuşturulan ikinci bir ateş oluştururlar ve böylece eski Galler’in sürülerinde olduğu gibi aralarından geçen izleyiciler de saflaştırılır.
Gecenin son ayin etkinliği Kızıl Adamlar Kraliçe’nin özel odasına yaklaştığı ve başarılı bir şekilde Beyaz Kadınları dansa ayarttıkları zaman meydana gelir. Kaos ve düzenin yerini uyum alarak tüm unsurların birliği eksiksiz olur. Bundan sonra ayin görevleri bitmiştir. Saray Halkı ve Unsurlar yaz mevsiminin uygun biçimde karşılandığını bildiklerinden artık inzivaya çekilebilirler.
Kaynaklar:
http://www.edinburghguide.com/news/beltanefestival/1529-beltanefirefestivaloriginsandbeltanetoday
http://en.wikipedia.org/wiki/Beltane_Fire_Festival
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR.