Çikolatanın Tarihî Zaman Çizelgesi adlı makalemizi severek okuyacağınızı umuyoruz.
Milattan Önce
MÖ 2000 (Amazon): Çikolatanın yaratılmış olduğu kakaonun kökeninin en azından 4.000 yıl önce Amazon yağmur ormanına dayandığı söylenmektedir.
MÖ 1500-MÖ 400 (Kakao Çekirdeğinin İlk Kullanımı): Kakao çekirdeğinin ilk kez Olmekler tarafından kullanıldığı kaydedilir.
Milattan Sonra
MS 300 (Maya Kültürü): Mayalara göre, baklamsı kakao meyveleri, hayatı ve verimliliği simgeliyordu ki bundan önemlisi olamazdı! Saraylarındaki ve tapınaklarındaki taşlarda, pek çok oyma baklamsı kakao meyvesi resmi ifşa ediliyordu.
MS 6. yüzyıl: Kakao ağacının çekirdeklerinden yapılmış olan çikolata, MÖ 6. yüzyıldan itibaren Maya kültürünce kullanılmıştır. Mayalar, kakao ağacını (ağaç anlamına gelmekte olan) cacahuaquchtl (kakavakuçtl) olarak isimlendiriyordu. Çikolata sözcüğü, Maya dilindeki acı su anlamına gelen xocoatl (şokolatl) sözcüğünden gelmektedir.
MS 600 (Maya Kültürü): Orta Amerika’dan Güney Amerika’nın kuzey kısımlarına kadar yer değiştiren Maya toprağı, Yukatan Yarımadası’ndan Guetamala’nın Pasifik Okyanusu sahiline kadar genişlemişti. Yukatan’da, Mayalar, bilinen ilk kakao bahçelerini yetiştirdiler. Baklamsı kakao meyvesi, çoğunlukla dinsel ayinlerde gösterilirken, edebiyat metinleri, kakaoya tanrının gıdası olarak değiniyordu.
Mayalılar, kakao çekirdeklerini, mısır ve kırmızıbiberle birlikte kavurup döverek ve karışımı mayalandırarak baharatlı ve acı tatlı bir içeceği hazırlıyordu. Üstelik, bu içecek, hem (kakao lapası da yiyen) varlıklı ve dinsel seçkinlerin içmesi hem de törenlerde kullanılması için saklanıyordu.
Çikolata, bazı insanların ibadet etme ve değerlerini ifade etme biçimlerini etkilemiştir.
1200 (Aztek Kültürü): Aztekler, tanrıları Ketsalkoatl‘ın (Quetzalcoatl) kakao bitkisinin yaratılmasından sorumlu olduğuna inanıyordu. Mitolojilerine göre, gökten Venüs‘ün ışık demeti üzerinde inerken yanında tanrılar yurdundan çalmış olduğu kakao bitkisini getirmiştir. Hem Aztek hem de Maya kültürlerinde, kakao, sağlık iksiri olduğuna inanılan Şokolatl (xocolatl) denen yoğun, soğuk ve tatlandırılmamış içeceğin esasını oluşturuyordu. Şekerin Azteklerce bilinmemesinden ötürü, lezzet vermek için farklı tatlardan, hatta kırmızıbiberden ve mısır yemeğinden yararlanılıyordu.
Aztekler, bilgeliğin ve gücün kakao meyvesinin yenmesi ile elde edilmesinin yanı sıra onun besleyici, kuvvetlendirici, hatta afrodizyak nitelikleri olduğuna inanıyorlardı. Aztek imparatoru II. Montezuma, kırmızı renkli, yoğun bir sıcak çikolata içiyordu. İçeceğin sadece tek kullanımdan sonra atılan altın kadehlerde sunulacak derecede saygın bir yeri vardı. II. Montezuma’nın her gün 50 kadeh tüketecek kadar sıcak çikolata içmeyi sevdiği belirtiliyordu!
II. Montezuma’nın çikolata hakkındaki yorumu şudur:
Direnç getiren ve yorgunluğu gideren tanrısal içecektir o. Bu değerli içecekten bir fincan içen birisi, yemek yemeden tüm gün dolaşabilir.
Kakao çekirdekleri, nakit para yerine kullanılıyordu… Kayıtlarda, para birimi olarak 400 kakao çekirdeğinin bir Sontli‘ye (Zontli) (para birimi), 8.000 kakao çekirdeğinin ise bir Şikipilli‘ye (Xiquipilli) (para birimi) karşılık geldiği görülmektedir. Aztekler ve Mayalarla savaşları sırasında, Çimemekenler (Chimimeken), fethettiği yerlerde vergilerini kakao çekirdekleri olarak alıyorlardı.
1492 (Kolomb, Amerika’dan Başarı ile Geri Döner): Kral Ferdinand ile Kraliçe Isabella’ya pek çok ilginç ve harika şeyler sunulmuştu… Az sayıdaki, bademe benzeyen koyu kahverengi çekirdekler fazla dikkat çekmemişti.
16. Yüzyıl
1502 (Kolomb, Nikaragua’ya Ayak Basar): Amerika’ya dördüncü yolculuğunda, Kristof Kolomb, günümüzde Nikaragua olarak isimlendirilen yerde karaya basar. Kakao ağacını keşfeden ve İspanya’ya getiren ilk Avrupalı kaşifin Kolomb olduğuna inanılmaktadır.
1513 (Çekirdeklerin Karşılığında Bir Köle Satın Alınıyor): 1513’te, Hernando de Oviedo y Valdez, 100 kakao çekirdeği karşılığında bir köle satın aldığını belirtmektedir. 10 kakao çekirdeğinin karşılığında da bir fahişeden hizmet ya da bir tavşan satın alabiliyordunuz.
Çikolata, pek çok kültür ile geleneği ve hatta uluslararası ekonomiyi etkilemiştir!
1519 (Aztek İmparatorunun Kakao Düşkünlüğü): 1519 yılında İspanyol kaşif Hernán Cortés, Aztek imparatoru II. Montezuma‘nın sarayında kakao kullanıldığını kaydeder.
1528 (Çikolata, İspanya’ya geliyor): Hernan Cortes, kakao çekirdeklerinin ticari değerini anlayan ilk kişiydi. 1528’de, onları yapım ekipmanlarıyla beraber İspanya’ya getirerek Avrupa’da çikolata içme alışkanlığının giderek yayılmasını sağladı. Sonunda, kakao çekirdekleri, 1650’lerde İngiltere’ye ulaşmıştı.
İspanyollar, tatlı kakao içeceklerine kırmızıbiberin yerine şeker kamışı şekerinin yanı sıra vanilya ve tarçın gibi tatlandırıcılar eklemeye başladılar. Bu sayede içeriğin popülerleşmesi, İspanya’nın talebi karşılamak için Karayipler’deki sömürgelerinde kakao çiftlikleri kurmasına yol açtı. Şaşırtıcı bir şekilde, İspanyollar, bunu neredeyse yüz yıl Avrupa’nın geri kalanından gizli tutmayı başardılar.
İspanyol piyade Bernal Díaz del Castillo, imparator II. Montezuma‘nın çikolatayı afrodizyak olarak kullandığı fikrini popüler hale getirdi.
1544 (Dominik Keşişleri, İşe Dahil Oluyorlar): 1544 yılında, Dominik keşişleri ile birlikte Bartolomé de las Casas tarafından gönderilen Kekçi Maya soylularından oluşan bir heyet, İspanya Kralı II. Philip‘in kraliyet sarayını ziyaret ederken yanlarında çikolata da dahil olmak üzere Amerika’dan birçok egzotik hediye getirdi.
16. yüzyıla ait bir Aztek belgesine göre, bir kakao çekirdeği ile bir tamale, 100 kakao çekirdeği ile bir dişi hindi değiş tokuş edilebiliyordu. Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés, Nikaragua’da bir tavşanın on, bir kölenin ise aşağı yukarı yüz kakao çekirdeği ettiğini belirtmektedir.
1545 (Takas Değerleri): Fiyat karşılığı listesi içeren bir Aztek belgesine göre, bir domates, bir kakao çekirdeği; bir avokado ise üç kakao çekirdeği ediyordu.
1569 (Roma Katolik Kilisesi, Çikolatayla Ciddi Biçimde İlgilendi): Papa 5. Pius, çikolata içmenin Katoliklerin orucunu bozmadığını açıkladı.
1570 (Kakaonun Popülerleşmesi): Kakao, ilaç ve afrodizyak olarak popülerlik kazanır.
1579 (İngiliz Korsanlar, Nakit Parayı Yakıyorlar): İngiliz korsanlar, koyun dışkıları olduğu yanılgısına düşerek kakao çekirdekleri yüklü bir İspanyol gemisini yakıp batırırlar.
1585 (Çikolata, Pazara Giriyor): İlk resmi kakao çekirdeği sevkiyatları, Meksika’nın Vera Cruz kentinden Sevilla‘ya ulaşmaya başlar. Bu döneme kadar, İspanyol kraliyet ailesi, çikolatayı tarçın, şeker, narenciye suyu ve vanilya ile tatlandırmaktadır.
17. Yüzyıl
1604 (Matbaa Makinesinin Marifeti): Bay W.J. Gordon‘a göre, Joseph Acosta‘nın matbaa makinesinin chocolatl sözcüğünü yanlışlıkla chocolaté şeklinde basması, İngilizcede chocolate, Fransızcada ise chocolat kelimesine dönüşmesine yol açmıştır.
1615 (Çikolata, Çeyiz Olarak Geliyor): İspanya prensesi Avusturyalı Anne, 1615’te Fransa Kralı 13. Lui (XIII. Louis) ile evlendiğinde içeceği Fransa sarayında yaygınlaştırana kadar çikolata, İspanya sarayı dışında geniş çapta tanınmıyor ya da kabul görmüyordu.
1643 (Fransız Saray Mensupları, Çikolatayı Benimsiyorlar): 1643 yılında, İspanya prensesi Maria Theresa, Fransa Kralı XIV. Louis‘ye nişan hediyesi olarak çikolata sundu. Bu andan itibaren, çikolata, hızla diğer Avrupa ülkelerine yayıldı.
1650’ler ve 1660’lar (Londra Bile Ona Karşı Koyamıyor): İlk çikolata evi, Londra’da bir Fransız tarafından açıldı. Çikolata, seçkin sınıfın içeceği sayılmakla birlikte libresi 10-15 şilin (satın alma gücü: 52,59-78,88 Sterlin) ediyordu. İlginç bir şekilde, çikolatanın ortaya çıkışı, hem Ortadoğu’dan kahvenin hem de Çin’den çayın gelişine denk geldi.
Çikolata evleri, toplumsal buluşma mekanları olarak kahve evleriyle rekabet etmeye başlarken bu dükkanlar, 1657 yılında çikolatayı şöyle tanıttılar:
Karayipler’in içeceği, hastalıkları tedavi eder ve bedeni korur.
Kakao çekirdekleri, 1660’lara kadar Güneydoğu Asya’da ekilmemişlerdir.
1662 (Katolik Kilisesi, Çikolatayı Yeniden Gözden Geçiriyor): Bir Dominik rahibi, kilisede çikolata içmenin oruç kurallarına aykırı olduğunu belirtti. Ancak, suikastçının ikram ettiği bir fincan zehirli çikolatayı içmesi ölümüne neden oldu. Bu durumda, Siraküza Başpiskoposu Giovanni Antonio Capobianco, Papa 7. Alexander‘a danışınca ondan 1662’de çikolatayı aklayan şu izahı aldı:
Liquidum non frangit jejunum (Sıvılar, orucu bozmaz).
1670 (Asya’daki İlk Kakao Tarımı): Kakao, Filipinler’e 1670’te getirildi. Filipinler, Asya’da kakao ekimi yapan ve kakao çekirdeklerinden hazırlanmış çikolata içeceklerini tüketen ilk ülke oldu.
1671 (Her İşte Bir Hayır Vardır): Çikolata, 1671’de Belçika’ya ulaşır. 1. Choiseul Dükü César de Choiseul‘ün (Plessis-Praslin) şefi, kazara kaynar erimiş şekeri öğütülmüş bademlerin üzerine döker. Dük, bu preparata adını verir. Pralin doğar: karamel ile kaplandıktan sonra öğütülen badem veya kabuklu yemişlere dayalı bir karışım. Daha sonra, Belçikalı çikolatacılar, (bilinmeyen bir tarihte) onu çikolatayla kaplı bir lokmanın ortasına koyarak tarifi geliştirdiler.
1674 (Çikolata Satan Kahve Evinde Satılan Şiir): A brief description of the excellent vertues of that sober and wholesome drink, called coffee, And its incomparable effects in preventing or curing most diseases incident to humane bodies (Kahve olarak adlandırılan makul ve sağlıklı içeceğin mükemmel özelliklerinin ve insan vücudundaki çoğu hastalığın önlenmesinde veya iyileştirilmesindeki eşsiz etkilerinin kısa bir açıklaması) adlı bir şiir, en iyi Arap kahvesi tozunun yanında kek veya rulo halinde yapılmış İspanyol tarzı en iyi çikolatanın satıldığı (Londra’nın Cloath-fair West-Smithfield bölgesindeki) At the Coffee Mill and Tobacco Roll kahve evinde satışa sunuldu.
1697 (Zürih Belediye Başkanı, Belçika’yı Ziyaret Eder): Belçika, 1697 yılında zaten tanınmış bir çikolata merkeziydi. Zürih (İsviçre) belediye başkanı Heinrich Escher, Belçika’da çikolatayı keşfeder ve İsviçre’ye getirir.
18. Yüzyıl
1711 (Çikolata, Viyana’ya ulaşır): 1711’de, Kutsal Roma imparatoru Kral 6. Charles, Madrid’den Viyana’ya taşınırken yanında çikolatayı da getirir.
1720 (İtalyan Çikolatacılar Zirveye Ulaşıyor): 1720’de, İtalyan çikolata üreticileri, ürünlerinin kalitesi bakımından ödüller aldı.
1730 (Elle Üretim Yöntemlerinden Seri Üretime Geçildi): Küçük dükkanların elle çikolata üretme yöntemleri, zamanla yerini seri üretime bıraktı. Mükemmelleştirilmiş buhar makinesinin ortaya çıkışı, kakao öğütme sürecini hızlandırdı. 1730’a kadar fiyatının önemli ölçüde düşmesi, herkesin çikolataya ulaşabilmesini sağladı.
1732 (Kömürlü Kakao Öğütme Masası): Dubuisson adında bir Fransız, büyük miktarlarda kakaonun daha kolay öğütülmesine imkan verecek kömürle çalışan bir masa icat eder.
1755 (Kuzey Amerika’daki İngiliz Kuvvetlerinin Çikolata Tayını): 1755’te, Benjamin Franklin, Fransız- Kızılderili Savaşı’nda İngiliz Kraliyet Ordusu’nun komutanı General Braddock‘un her kolu için altı libre (2,72 kg) çikolata temin ediyor.
1758 (George Washington’un Çikolata Siparişi): 1758’de, George Washington, İngiltere’den ilk 20 librelik (9,07 kg) çikolata siparişini veriyor.
1761 (Çiçek Hastalığının İlacı): Benjamin Franklin’in Poor Richard’s Almanack adlı almanağı, çiçek hastalığının tedavisi için çikolatayı öneriyor.
1765 (Kuzey Amerika’nın İlk Çikolata Üreticisi): Kuzey Amerika’daki ilk çikolata, (mevcut Baker’s Chocolate logosu her kutunun üzerinde 1780 yılını göstererek bu tarihi çürütüyor gibi görünse de) 1765’te Massachusetts’in Dorchester mahallesi’nde John Hannon ve Dr. James Baker tarafından üretilir.
1777 (Çikolata Fiyat Denetimleri): Kıta Kongresi, Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında, ordunun uygun fiyatlardan satın alabilmesi için çikolataya fiyat denetimleri uyguladı.
1795 (Çikolata Üretimi Makineleşir): 1795’te, Joseph S. Fry, kakao çekirdeklerini öğütecek modifiye edilmiş bir Watt buhar makinesinin patentini alarak çikolata üretiminin makineleşmesini sağlar.
1780 (İlk Makine İmali Çikolata): 1780’de, ilk makine yapımı çikolata, İspanya’nın Barselona şehrinde üretildi. Böylece, sırası gelince lezzeti küresel hale getirecek olan çikolata seri üretiminin yolu açıldı.
19. Yüzyıl
1801 (ABD Başkanı’nın Çikolata Kabı): Thomas Jefferson, sonradan ailesinin çikolata kabı olarak kullanılan antik bir Roma askosunun gümüş örneğini yaptırır.
1804-1806 (Üst Düzey ABD Bürokratlarının Yol Azığı Çikolata): ABD Başkanı Thomas Jefferson tarafından görevlendirilen Meriwether Lewi ve William Clark, Louisiana Bölgesi’ni keşfederken yol boyunca çikolatadan hem gıda hem de ilaç olarak istifade ederler.
1819 (İsviçre’de Kurulan Çikolata Fabrikası): 1819’da Luis Cailler, Vevey’de (İsviçre) ilk çikolata fabrikasını açtı.
Çekirdeklerin gizli harmanlanma ve kavrulma teknikleri, geleneksel aile tarifleri ile yaratıcı yorumlarının dışında yenilikçi şeker yapım teknikleri, nesilden nesle aktarılmaktadır.
1822 (Kakao, Principe Adasına Getirilir): Kakaonun Aşağı Amazon kökenli (adını kavun biçimli baklamsı meyvelerinden alan) Amelonado çeşidi, 1822’de Afrika’nın Gine Körfezi’ndeki Principe adasına getirilmiştir.
1825 (Çikolatalı İlaç Üretimi): 1825’te, girişimci eczacı Jean-Antoine-Brutus Menier, Fransa’da daha rahatsız edici ilaçlarını çikolatayla kaplama fikrinden yararlanarak çeşitli tozların öğütülüp daha lezzetli hale getirildiği bir çikolata fabrikası kurdu.
1828 (Kakao Cenderesinin İcadı): Hollandalı kimyager Coenraad Van Houten, 1828’de çikolatadan kakao yağını çıkararak geriye kakao dediğimiz tozu bırakmakta olan kakao cenderesini icat eder. Bu, çikolatanın hem kıvamını artırır hem de üretimini ucuzlatır.
1830 (Çikolatanın Şekerlemeye Dönüşümü): J.S. Fry and Sons şirketi, çikolatayı şekerlemeye dönüştüren bir yöntem geliştirdi.
1839 (İlk Kalıp Çikolata): Alman şirketi Jordan & Timaeus, 1839 yılında kakao, şeker ve keçi sütünden yapılmış bilinen ilk kalıp çikolatayı satar.
1847 (İlk Katı Yenilebilir Çikolata): 1847 yılında, İngiltere’nin Bristol kentindeki Fry and Sons Şirketi, ilk İngiliz katı yenilebilir çikolatasını yapar. Üstelik, ilk çikolata hanedanlarından birçoğu gibi Kuveykır olan aile, dünyanın çalışma koşulları köleliğe benzeyen bölgelerinden kakao satın almıyordu.
1849 (Cadbury Kalıp Çikolatası): Cadbury Kardeşler, ikinci İngiliz katı kalıp çikolatasını geliştirirler.
1853 (İthal Kakao Çekirdeklerine Makul Vergi): İngiltere’de, yabancı kakao çekirdekleri üzerindeki vergi, 1853’te libre başına bir peniye indirildi.
1857 (Kakao Bitkisi, Gana’ya Getirilir): Danimarka hükümetinin himayesinde çalışan Basel (Presbiteryen) Misyonerleri, 1857’de kakao bitkisini Gana’ya getirirler.
1862 (Resmi Ağırlamalarda Çikolata): Çikolata, ABD Başkanı Abraham Lincoln‘ün Açılış Balosu‘nda servis edildi.
1865 (Broma Yöntemi Keşfedilir): 1865 yılında, Ghirardelli Çikolata Şirketi‘ndeki kimliği belirsiz bir işçi, kakaonun yağını kuru maddesinden ayıran Broma yöntemini keşfetti (yani, kavrulmuş kakao çekirdekleri, kakao yağının ergime noktasından daha sıcak bir odada tülbent ya da muslin içerisinde asılırsa, içlerindeki yağ doğal olarak zamanla damlayacaktır).
1875 (İlk Sütlü Çikolata): 1875 yılında İsviçreli şekerlemeci Daniel Peter, komşusu Henri Nestlé‘nin icat ettiği yoğunlaştırılmış sütü, kakao çekirdeklerinin tozuyla birleştirerek katı sütlü çikolatayı yarattı.
1890’lar (Kırılan Çikolatanın Çıt Sesi): Modern çikolata yapım süreci, İsviçreli çikolatacı Jean Tobler‘in çikolatanın parlaklığını artıran ve kırıldığında çıt sesi çıkarmasını sağlayan yöntemiyle mükemmelleştirildi.
20. Yüzyıl
1900 (Dünyanın En Büyük Kakao İthalatçısı İngiltere): İngiltere, 1900 yılına kadar uyguladığı düşük tarife politikası sayesinde 20.000 tona ulaşan kakao ithalatı ile dünyada birinciliğe ulaşır. Fransa’yı geçen bu rakam, İspanya’nınkinin 4 katıdır.
1910 (Çikolata, Ekvator Bölgelerinde): 1910 yılına kadar, çikolata, kıta Amerika’sı dışındaki birçok Ekvator bölgesine yayılır. Sahraaltı Afrika’daki Alman kolonileri, Riquetta markalı çikolatalar için kakao yetiştirmekle birlikte 1910 yılında Ludwig Hohlwein adlı afiş ressamının tasarladığı poster, onların bu yabancıl Afrika kökenlerini vurgulamaktadır. Bu posterin güzelliğine rağmen, birçok Afrikalı işçi için gerçekler çirkindi. Bugün, kölelik ve çocuk işçiliği gibi sömürücü iş gücü uygulamaları, Fildişi Sahilli ve Gana gibi eski sömürgeleri rahatsız etmeye devam ediyor. Nestle, Mars ve Cadbury gibi çok uluslu şirketler, düşük ücretli işçilerden faydalanan birçok şirketten sadece birkaçıdır. Bu yüzden, her yerdeki çikolata yetiştiricilerini desteklemek için satın alacağınız çikolatalarda ADİL TİCARET (FAIRTRADE) logosunu arayın.
1903 (Hershey, Çikolata Kasabasının Temelini Atar): Hershey Chocolate Company‘nin kurucusu Milton Snavely Hershey, kendi sütlü çikolata tarifini deneme yanılma yoluyla mükemmelleştirmeden önce, 2 Mart 1903’te Pensilvanya’daki çikolata kasabası Hershey’in temelini attı.
Çikolata yapımı, Avrupa kültürlerinin önemli bir parçasıdır: İsviçrelilerin, Belçikalıların, İtalyanların ve Almanların. Üstelik, şimdi Amerikalı çikolata üreticileri de markalaşıyorlar.
1922 (Kakao Zararlısı): Moniliophthora perniciosa (eski adı: Crinipellis perniciosa) mantarının neden olduğu Cadı Süpürgesi hastalığı, 1922’de kakaonun arriba çeşidine zarar vermeye başladı.
1923 (Mars Şirketinin İlk Çikolatası): Mars Inc., ilk büyük başarısı olan Milky Way kalıp çikolatasını piyasaya sürer.
1935 (Sıra Dışı Çikolata Keyfi): Amelia Earhart, Havai eyaletinin başkenti Honolulu ile Kaliforniya’nın Oakland şehri arasındaki 3.862 km’yi aşan mesafeyi tek başına uçarak geçen ilk kişidir. Unutulmaz uçuşu sırasında (11 Ocak 1935), Earhart, termosundan sıcak çikolata içer. Varış noktasına ulaştıktan verdiği röportajda şunları söyler:
Pasifik Okyanusu’nun ortasında, 2.438 m yükseklikte, tamamen yalnız başıma otururken içtiğim en ilginç bir bardak çikolataydı.
Sanayileşme, çikolataya kitlelerin erişmesini sağladı. Ancak çikolata, halen müstesna bir zevk olarak kabul edilir!
1937 (Çikolata, Ordu Tayını Olur): Logan Kalıp Çikolatası veya D-Tayını, ABD ordusu için acil durum kumanyası olarak geliştirilir. Burada, amaç, cephedeki aşırı sıcaklıklara dayanıklı kalıp çikolataların üretilmesidir. Çikolata, şeker, süt tozu, yulaf unu ve vitaminlerin karışımı olan bu kalıp çikolatanın porsiyonu 600 kalori sağlamaktadır. Lezzetten çok besin sağlamaları için tasarlanırlar. En fazla enerjiyi sağlamaları için yavaşça yenmeleri gerekir. ABD Ordusu İkmal Subayı Paul Logan‘ın 1937’de Hershey’s ile yaptığı yazışmaya göre, D-Tayını kalıp çikolatalarının tatlarının haşlanmış patatesten biraz daha iyi olması amaçlanmakta olup diğer birçok asker, onları çoğunlukla acı ve aşırı yoğun olduğu için beğenmemişti. 1941-1945 yıllarında, Milton Hershey‘nin önerisiyle Amerikan ordusu, askerlerin D-Tayını’na 3 adet 4 onsluk (4*28,35=113,4 g) kalıp çikolata dahil etmeye karar verdi.
1940 (M&M Ltd. Kurulur): İngiltere’den ABD’ye göç eden Forrest Mars, 1940’ta M&M Ltd.‘yi açarak (Hershey Chocolate Company’nin genel müdürü William Murrie’nin oğlu) Bruce Murrie ile ortaklık kurar. Ancak, Murrie, (Mars ve Murrie anlamına gelen) M&M’in yalnızca (onunla sadece çikolata dünyasındaki bağlantılardan faydalanabildiği kadar ilgilenen) Forrest’ın yönettiği bir şirket olduğunu çabucak fark eder.
1942 (Hershey, Devlet Ödülü Alır): 22 Ağustos 1942’de, Hershey Çikolata Şirketi‘ne 2. Dünya Savaşı sırasındaki üretim faaliyetlerinin karşılığında ABD Kara-Deniz Kuvvetleri Üretimde Mükemmellik (E) Ödülü verilir.
1943 (Hershey’in Aşırı Sıcaklara Dayanıklı Çikolatası): 1943’te, Pasifik cephesinde savaşan ABD askerleri, aşırı sıcaklara dayanabilen tayınlara ihtiyaç duyar. Bu nedenle, Hershey Çikolata Şirketi, Tropical Chocolate adlı kalıp çikolatasını geliştirir.
1954 (M&M, Yer Fıstıklı Drajesini Piyasaya Sürer): 1954 yılında M&M Peanut Chocolate Candies piyasaya sürülerek M&M markası, siyahtan beyaza çevrilir. Aynı yıl, şirket, çizgi film karakterlerinden yararlanarak televizyon reklamcılığına başlar ve şu ünlü M&M sloganını çıkarır:
Sütlü çikolata, elinizde değil, ağzınızda erir.
1955 (Çikolata Vagonları Devrilir): 27 Eylül 1955’te, 2 No.lu New York, Ontario ve Western Railway Treni, New York eyaletinde Oswego’dan Norwich’e giderken Hamilton kasabasında raydan çıkıp Leland Kömür Şirketi’nin deposuna çarparak yaklaşık 46 metre sürüklenir. Neyse ki hiç kimse ciddi şekilde yaralanmaz. Raydan çıkan vagonlar arasında Nestlé’nin kalıp çikolatalarını, damla çikolatalarını ve toplu kakaolarını taşıyan birkaç vagonun oluşu, Hamilton’daki çikolata severler için adeta bir lezzet şöleni yaratır. Söylentilere bakılırsa, çocuklar, çikolata stoklamak için olay yerine hücum etmişlerdir.
1958 (M&M’s Talebi Patlar): 1958’e kadar, haftalık M&M’s talebi, 453.592,37 kilogramı aşar.
1961 (Çikolata, Uzayda Bile Yenir): Rus uzay adamı Yuri Gagarin, uzayda çikolata sosu yiyen ilk kişi olur.
1964 (Matías López’ın Çikolata Üretimi Sona Erer): İspanya’nın önemli bir çikolata üreticisi olan Matías López‘in (1823-1891) çikolata fabrikası, ekonomik zorluklardan dolayı kapanır.
1968 (İspanya’nın Ekvator Ginesi’ndeki Kakao Üretimi Hakimiyeti Biter): 1968 yılında gerçekleşen Ekvator Ginesi bağımsızlık referandumu, İspanya’nın ülkenin Bioko adasının kakao üretimindeki egemenliğini ortadan kaldırır.
1969 (Blumenthal Brothers Chocolate Company Satılır): Aile şirketi olarak hem kavrulmamış çikolata hem de şekerler üreten Blumenthal Brothers Chocolate Company, 1969 yılında gıda şirketi Ward Foods tarafından satın alınır. Blumental Brothers Chocolate Company, Goobers, Raisinets ve Sno-Caps adlı çikolatalı şekerlemeleriyle tanınır.
1970’ler (Çikolata Popülerliğini Yitirmez): 1970’lerde, yıllık kişi başına çikolata tüketimi, ABD’de 1,6 kg’a, İsviçre’de ise 3,6 kg’a ulaşır.
1973 (Birleşik Krallık ve İrlanda’nın Çikolataları Dışlanır): Birleşik Krallık ile İrlanda’nın Avrupa Birliği’ne katılması, hem daha az kakao tozu hem de çoğunlukla kakao yağının bir kısmının yerine bitkisel yağlar kullanılarak yoğunluğu azaltılmış çikolatalarının diğer Avrupa Birliği üyesi ülkelerde satılmasının yasaklanmasına yol açar. Zira, Belçika ve Fransa gibi ülkelerdeki çikolata üreticileri, böyle çikolataların asla gerçek çikolata olmadıklarını iddia ederler.
1974 (Fildişi Sahili’nde Kilosu 60 Sentlik Kakao): 2007’de, Fildişi Sahili’nde 30 yıldır kakao yetiştirdiğini söyleyen 70 yaşındaki Sanogo Lamine, 1974’teki ilk hasadında kakaonun kilosundan 60 sent (satın alma gücü: 3,5 ABD doları) kazandığı halde, o yıl aynı miktardaki ürününün yine 60 sent (satın alma gücü: 80 sent) ettiğini ifade eder. Üstelik, geçinebilmesi için bu fiyatın üç kat artırılması gerektiğini anlatır.
1979 (Hindistan’daki İlk Kakao Araştırmaları): Hindistan’da, kakao araştırmaları, 1979 yılında (Kerala eyaletinin Thrissur şehrindeki) Kerala Tarım Üniversitesi‘nde başlar.
1980’ler (Brezilya’daki Kakao Üretimi Patlaması): 1980’lerde, Brezilya’daki ana kakao üretim bölgesi, Bahia eyaletinin Ilhéus şehrine yakın bir alan olan güney kısmıdır. Brezilya, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü‘ne göre, Fildişi Sahili’nin ardından dünyanın en büyük ikinci kakao üreticisi olur.
1980 (Beyaz Gün’de de Çikolata Armağan Edilir): 14 Mart, kadınlardan Sevgililer Günü‘nde çikolata alan erkeklerin onlara mukabil çikolata armağan ettikleri Beyaz Gün‘dür. Japon tatlı üretim şirketi Ishimura Manseido, erkekleri kadınlara çikolata dolgulu marşmelov (sünger kıvamında olan bir şekerleme) tatlıları hediye ederek teşekkür etmeye isteklendirmek için bu günü icat ettiğini iddia ediyor.
Şekerleme endüstrisi, Beyaz Gün’ü Sevgililer Günü’nün popülerleşmesinden sonra oluşturur. 1980 yılının Mart ayında, şekerleme şirketleri, ilk Beyaz Gün kampanyasını “Beyaz Günü’nde Onun Aşkına Karşılık Ver!” sloganıyla başlatırlar. O zamandan beri, Beyaz Gün, giderek Sevgililer Günü’nde çikolata alan erkeklerin iyiliğe karşılık verebildiği güne dönüşür. Çikolatalar, Sevgililer Günü’nün ana hediyeleri olduğu halde, Beyaz Gün armağanları değişebilir. Şekerler ile kurabiyeler, Beyaz Gün’ün en tutulan armağanlarıdır, ancak bazı erkekler, mücevher, atkı ve mendil gibi eşyalar hediye edebilirler.
İş yerinde kutlanan Sevgililer Günü ve Beyaz Gün, burada yürütülen ilişkilerin sorunsuzca sürdürülmelerine yardım eder. Bu yüzden, insanlar, aldıkları hediyeye hangi armağanla karşılık vereceklerini seçerken dikkatli olurlar. Birçok erkek, aldıklarından daha pahalı armağanlar veriyor gibi görünmektedir. Bazen, eşler, kadınlara iyi hediye seçemeyebilen kocalarına Beyaz Günü armağanları almak için alışverişe çıkarlar. Beyazın saflık ve samimiyet ile ilişkili olmasının yanında ilk isminde (Marşmelov Günü) geçen marşmelovun kabarık ve beyaz olması Beyaz Gün adının verilmesinde etkili olmuştur.
1981 (Çikolata, Uzay Yolculuğu Azığı Olur): M&M’s çikolataları, ilk uzay mekiği görevinde tüketilir.
1982 (Çikolata Zehirlenmesi): Salmonella napoli türü bakterilerin bozduğu kalıp çikolatalar, Birleşik Krallık’ta 245 kişinin hastalanmasına yol açar.
1983 (Wilbur’s of Maine Chocolate Confections Açılır): 1983’te, Catherine Carty-Wilbur ve eşi Tom, dünyanın çeşitli yerlerinde uzun yıllar öğretmenlik yaptıktan sonra, ABD’nin Maine eyaletinin Freeport kasabasında Wilbur’s of Maine Chocolate Confections adlı çikolata dükkanını açar. Çift, başlangıçta başkalarının ürettiği şekerlemeleri satmayı planlamasına rağmen, ziyaretçilerinin yoğun ilgisi karşısında çikolata üretimine girişir.
1984 (Koreli İki Kız Kardeş, Vaşington’da Çikolata Dükkanı Açar): Koreli iki kız kardeş Frances ve Ginger Park, 11 Ocak 1984’te Vaşington’da Chocolate Chocolate adlı çikolata dükkanlarını açarlar.
1985 (Malley’s Chocolate, Çikolata Kaplı Çilekler Satmaya Başlar): Çikolata üretim şirketi Malley’s Chocolates, 1985 yılında, çilek sezonu boyunca (ABD’de, mayısın son pazartesinde kutlanan) Anma Günü‘nden (ABD’de, Eylül ayının ilk pazartesinde kutlanan) Amerikan Emek Bayramı‘na kadar çikolata kaplı çilekler sunmaya başlar.
1986 (Penn State Üniversitesi’ndeki Kakao Üretimi Biyoteknoloji Araştırma Programı Fonu): 1986’da, Penn State Üniversitesi’nde Kakao Üretiminde Biyoteknolojinin Uygulanması Araştırma Programı için bağış fonu oluşturulur.
1987 (İlk L.A. Burdick Chocolates Çikolata Dükkanı): Larry Andrew Burdick, 1987’de New York City’de ilk L.A. Burdick Chocolates çikolata dükkanını açar.
Kaliteli çikolatanın dört ana özelliği vardır:
Çikolata, uygun sıcaklıkta tutulmadığında sıklıkla görülen beyazımsı yağ kusmuklarını içermemelidir.
Dokunulduğunda ipeksi olmalıdır.
Yerken duyularınızı harekete geçirmelidir.
Pakette listelenen içerik maddeleri ne kadar az olursa, ürün o kadar iyi olur.
21. Yüzyıl
2010 (Kakao Fiyatlarında Manipülasyon): Profesör Craig Pirrong‘un kakao fiyatları üzerinde yaptığı çalışmaya göre, Temmuz 2010 fiyatı, Eylül, Kasım ve Temmuz ICE (Kıtalararası Borsa) fiyatlarındaki hareketler göz önüne alındığında tahmin edilenden yaklaşık %6 daha fazla artmıştır. Üstelik, uzman, Temmuz kakao fiyatındaki bu nispi artışın zor bir durum sırasında gözlemlemeyi bekleyebileceğimiz bir şey olmakla birlikte tüm bu fiyatların tipik ortak hareketleri göz önüne alındığında, rekabetçi bir piyasada tesadüfen gerçekleşmesinin uzak ihtimal olduğu sonucuna varmıştır.
2011 (Slovakya’da Kakao ve Kakao Ürünleri Tüketimi): Slovakya’da, 2011 yılındaki kişi başı kakao tozu tüketimi 0,5 kg/yıl, kişi başı çikolata ve çikolatalı şekerleme tüketimi ise 4,3 kg/yıl olarak kaydedilir.
2012 (ABD’deki Çikolata ve Çikolatasız Şeker Üretimi): Çikolatasız şeker üreticileri, ABD’de 2012 yılında 20.419 kişiyi istihdam eder. Bununla birlikte, 2012’de ABD’de 37.998 kişi istihdam etmekte olan 1.379 çikolata üreticisi bulunmaktadır.
2013 (Chocolate South, Birincilik Ödülü Alır): Atlanta’da yaşayan mimar ve çikolatacı Amy Stankus, 11 Mart 2013’te Atlanta’daki (Georgia eyaletinde üretilen gıdalara ve içeceklere dikkat çeken) Flavor of Georgia etkinliğinin resepsiyonunda çikolatalarını halka sunar. Stankus’un şirketi Chocolate South, 2013 Flavor of Georgia Gıda Ürünü Yarışması‘nda Şeftali Çaylı Bonbonları ile birincilik ödülünü kazanır.
2014 (Belçika, İhracat Üstünlüğünü Almanya’ya Kaptırır): Belçika çikolata endüstrisi, dünyanın önde gelen çikolata ihracatçılarından biri olup ülke ekonomisine önemli katkıda bulunmaktadır. 2014’te, Belçika, 2,9 milyar ABD doları değerindeki dış satımıyla dünya çikolata ihracatının %10,9’unu oluşturarak dünyanın en büyük ikinci ihracatçısı konumuna gelir. Önceden en büyük ihracatçı olan Belçika, yakın zamanda bu unvanını Almanya’ya kaptırır: 2014 yılında, Almanya’nın çikolata dış satımı, 4,7 milyar ABD doları olarak gerçekleşir.
2015 (Dormouse Chocolates Açılır): Londra’daki Le Cordon Bleu aşçılık okulunda Pastane Eğitimi aldıktan ve (lüks çikolata üreticisi ve kakao yetiştiricisi) Hotel Chocolat‘ta çalıştıktan sonra, Isobel Carse, 2015 yılının mayıs ayında Manchester’da kakao çekirdeğinden kalıp çikolata üreten ilk çikolata dükkanı olan Dormouse Chocolates‘ı açar.
2016 (Çin’deki Perakende Çikolata Satışları Düşer): 2016 yılına değin, Çin pazarındaki perakende çikolata satışları %4 oranında azalır.
2017 (Birleşik Krallık’taki Çikolata Akademisi Ödülleri): Birleşik Krallık’taki Çikolata Akademisi (Academy of Chocolate), 2017 ödüllerini kazanan Isobel Carse ile Chika Watanabe‘yi kutlar ve el işi çikolata sanayisinin en önemli isimlerini bir araya getirir.
2018 (Hershey’in Net Çikolata Satışı): Çikolata üreticisi The Hershey Company, 2018 yılında 7,8 milyar dolar net çikolata satışı gerçekleştirir.
2019 (Trinidad ve Tobago’daki Dünya Kakao ve Çikolata Günü Fuarı): 4 Ekim 2019’da, Trinidad ve Tobagolu 30’dan fazla kakao girişimcisi, Kanada, Fransa, Japonya, Birleşik Krallık ve ABD’den gelen alıcılar ve ticaret heyetleriyle Dünya Kakao ve Çikolata Günü Fuarı‘nda (WCCD8) bir araya gelir. 12 uluslararası alıcı, yerel çikolatacıların dışında kakao bazlı ürünlerin üreticileri ve satıcılarıyla görüşmeler gerçekleştirir.
2000-2020 (Çikolata Salgınlarının 21 Yıllık Bilançosu): 2000-2020 yıllarında, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi‘nin (CDC) Ulusal Salgın Raporlama Sistemi‘ne (NORS) bildirilen çikolatayla ilişkili en az 5 salgında, 95 kişinin hastalandığı, 3 kişinin hastanelik olduğu fakat hiçbir ölümün meydana gelmediği görülür.
2021 (ABD Devlet Üniversitesi’nin Ürünü Ödül Alır): Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nin Berkey Creamery mandırası, nefis dondurmasıyla tanınmasına rağmen yakın zamanda zengin çikolatalı süt ürünüyle ödül kazanır. Bu mandırada üretilen çikolatalı süt, 17-19 Ağustos 2021’de Wisconsin eyaletinin başkenti Madison’da düzenlenen ve Kuzey Amerika’daki en iyi süt ürünlerinin sergilendiği 2021 Dünya Süt Fuarı Şampiyonası Süt Ürünleri Yarışması‘nda (2021 World Dairy Expo Championship Dairy Product Contest) Çikolatalı Tam Yağlı Süt kategorisinde birincilik alır.
2022 (Bitter Çikolatada Kurşun ve Kadmiyum Çıkar): Aralık 2022’de yayımlanan bir Consumer Reports çalışmasına göre, birçok popüler bitter çikolata markası, potansiyel olarak endişe verici seviyelerde kurşun ve kadmiyum içermektedir.
Bu ağır metallere düşük seviyelerde bile sürekli ve uzun süreli maruz kalınması, kalp-damar hastalıkları da dahil olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir. Araştırmacılar, kurşun (0,5 mikrogram) ve kadmiyum (4,1 mikrogram) için Kaliforniya’nın izin verilen azami doz seviyelerini kullanarak bitter çikolatanın oluşturduğu riski değerlendirirler. Test ettikleri 28 kalıp çikolatadan 23’ünde, günde sadece bir ons (28,35 g) yenmesi dahi bir yetişkinin en az bir ağır metalden azami dozun üzerinde almasına yetmektedir. Diğer beş kalıp çikolatada ise hem kurşun hem de kadmiyum seviyesi, makul sınırların üzerine çıkmaktadır.
Kakao ağacının tohumlarından yapılan çikolataya sadece mahsul büyürken değil, hasat ve işleme sırasında da kirli topraktan kadmiyum ve kurşun bulaştırılabilir. Maruz kalmanızı sınırlamak için daha güvenli seçenekler oldukları saptanan bitter çikolata markalarını seçebilir veya onları sık sık yerine ara sıra tüketebilirsiniz.
2023 (NHMU Çikolata ve Peynir Festivali): Utah Doğa Tarihi Müzesi‘nin (NHMU) 11-12 Mart 2023 tarihinde düzenlediği Çikolata ve Peynir Festivali ziyaretçileri, çikolata ve peynirin zengin ve karmaşık tarihini kutlarlar. Ana etkinlik, eyaletin en iyi tedarikçilerinden gelen tatlı ve tuzlu lezzetlere yer veren bir pazardır.
2024 (L’École du Chocolat Kitabı Yayımlanır): 2 Ekim 2024’te, çikolata tutkunları için Editions Larousse yayınevi tarafından yayımlanan yeni bir lezzet hazinesi raflarda yerini alır: Le Cordon Bleu eğitim kurumunun L’École du Chocolat (Çikolata Okulu) kitabı. Bu kitap, uzman bir çikolatacı olmanın tüm sırlarını ortaya çıkarmayı vadetmenin yanında hem pastacılık meraklılarını hem de tatlı düşkünlerini cezbetmeye hazırlanır.
2025 (Tlali’pani’nin Yeni El Yapımı Kakao ve Çikolata Ürün Grubu): 28 Nisan 2025’te, Sabith Khan [California Lutheran Üniversitesi’ndeki Kamu Politikası ve Yönetimi Yüksek Lisans Programı’nın (MPPA) Yöneticisi] ve eşi Fabiola Lara tarafından kurulan Tlali’pani şirketi ile ilk Dorfman Kuluçka Hibesi (Dorfman Incubator Grant) alıcılarından biri, yeni el yapımı kakao ve çikolata ürün grubunun lansman etkinliğini gerçekleştirir.
Yeni çikolatalar, kadın girişimciler tarafından Meksika’da üretilmektedir. Tlali’pani, kadınların önderliğindeki zanaatkâr aile ortaklarıyla birlikte en iyi kalitedeki ürünleri yaratmaktadır. Böylece, kumaşlardan çikolatalara kadar uzanan ürünlerinin zengin zanaat geleneklerinin yanında kültürel ve ekonomik önemleriyle ilgili farkındalığı artırmayı arzulamaktadır.
Kaynaklar:
http://www.chocolatemonthclub.com/chocolatehistory.htm
http://www.aphrodite-chocolates.co.uk/history_chocolate.htm
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR.