Kuveykırlar ve Çikolata adlı makalemizi severek okumanızı umuyoruz.
Merhaba, dostlarım ve dostlarımın dostları! Ben konuğunuz Pendle Hill’im! Bu sayıda, Kuveykırların (Quakers) ya da Dostların (Friends) çikolataya bakışını ele alıyoruz. Kuveykırlar, günümüzdeki çikolata yapımı olayında önemli rol almışlardır.
Çikolata, Avrupa’ya ilk kez Yeni Dünya’dan ganimet olarak geldi. Maya ve Aztek uygarlıklarının keşfinden sonra Avrupalı seçkinler, çikolatayı içecek olarak hazırlamışlardır. Bu içecek ise Prenslerin ve patriklerin içeceği olmuştur.
1657’de, türünün ilk dükkanı, Londra halkına perakende çikolata satıyordu. Halen içecek olarak sunulan çikolata, kısa bir süre sonra Paris Tıp Fakültesi’nin onayını kazandı.
17. yüzyılın sonlarına doğru, Friends (Dostlar), iyi tüccarlar olarak ün kazanıyorlardı. Elbette, az sayıdaki diğer kariyer yolları da kendilerine açılıyordu. Kuveykırlar üniversitelerden uzaklaştırılıyorlardı. Üstelik, şiddete başvurmamaya adanmış insanlar olarak askerlikte kariyerleri de kesinlikle söz konusu olmazdı!
Zaman içerisinde, Kuveykır tüccarlara çikolata ticareti cazip geldi. Değerli bilim adamları tarafından tıbbi niteliklerinin onaylanmasıyla beraber, Dostlar, alkole karşı sağlıklı bir seçenek olarak çikolatayı benimsediler.
Çikolata ticaretinde isim yapan ilk Kuveykır, Joseph Fry adlı İngiliz doktordu. Dost Joseph’in Bristol’deki dükkanı bitkisel ürünler satıyordu. Sonradan ürünlerinin arasına çikolatayı da ekledi.
1795’e kadar, Fry ailesi, çikolata işinde neredeyse 50 yıllık deneyim kazanmıştı. Aynı yıl, bir Watts buhar makinesi sayesinde Fry’s Chocolate ürünlerinin üretiminde fabrika yöntemlerini uygulayan ilk çikolata üreticisi oldu.
1824’te, 23 yaşında bir genç olan Kuveykır John Cadbury’ye babası epey para verdi ve kendisine “Ya bat ya çık!” dedi. Muhtemelen babasının şeffaf görüşlülüğünden ilhamlanan Cadbury, çay, kahve ve kakao satan bir dükkan açtı. Cadbury’nin dükkanı, düz cam pencere takılı olmasıyla (Birmingham’da ilk idi) ve çay tezgahında Çinli bir tezgahtar çalıştırılmasıyla da dikkate değerdi.
Rowntree isminin eklenmesiyle, Kuveykır çikolatalarının sayısı üçe çıktı. Kuveykır Rowntreeler, çikolata dükkanlarını York şehrinde açtılar.
19. yüzyılda, Dostlar, çikolata yeme şeklimizi bambaşka bir biçime dönüştürdü. Bu zamana kadar çikolata, içecek ya da muhtemelen diğer yemek tariflerindeki bir malzemeydi.
1847’de, Joseph Fry’ın torunları, İngiliz toplumunu ilk kalıp çikolata ile tanıştırdılar. Eritilmiş kakao yağı, toz kakao ve şekerle karıştırılıyordu. Ortaya çıkan hamur ise kalıp halinde cendere ile sıkıştırılıyordu.
Diğer yenilikler, Cadbury’nin çikolatasında gerçekleşiyordu. Yıllar boyu, insanlar, toz kakao yapımı için çikolatadan çikolata yağını ayrıştırıyorlardı. Ancak hiç kimse, kakaonun tüm yağını sıkıştırarak uzaklaştıramıyordu. Bu nedenle, kakaoyu toz haline çevirmek için (patates unu gibi) katkı maddeleri kullanılıyordu. 1866’da, Cadbury’s, doğal kakao yağını ortamdan uzaklaştıracak daha gelişmiş bir yöntem keşfederek toz kakaolarından katkı maddelerini giderebildi. Bu yenilik, Kuveykır Cadbury’s’in şu reklamı yapmasını sağladı:
Kesinlikle Saf: Bu Nedenle, En İyisi.
Sadece pazarlama stratejisi başarı değildi; yöntem, şirkete (şekerleme üretimi işlemi için bir nimet olan) fazladan kakao yağı da sağlıyordu.
Diğer bir yenilik olarak, 1868 yılında, Cadbury’s, kutulu çikolata şekerlemeleri trendini başlattı.
Sütlü çikolata, 1875’te icat edildi. Bunun şerefi, Nestle’nin oldu. Kısa bir süre sonra, Kuveykır şirketleri, kendi sütlü çikolata formüllerini geliştirdiler. Cadbury’nin mandıra sütü kalıp çikolatası, şirketin 1913’e kadar en çok satan ürünü haline geldi. Bunu takip eden 75 yılda ise İngiltere kalıp çikolatalarının kralı olarak kaldı.
Marka isimlerinin hepsi varlığını sürdürmesine rağmen, Fry, Cadbury ve Rowntree, artık Kuveykırların denetiminde değildir. Fry’s ve Cadbury’s, 1919’da birleştiler. 1969’da, bu şirket de Schweppes Ltd. ile birleşti. Rowntree ise 1988’de Nestle tarafından satın alındı.
Cadbury şirketinin işçilerine gösterdiği örnek tutumunu özellikle belirtmek gerekir. Kuveykır sahipliğinde olan çikolata şirketi, işçilerine haftada 5 gün çalışma imkanı veren ilk şirketti. Ayrıca, işçiler için spor tesisleri, tıbbi tesisler, okullar ve topluluk bahçeleri de yaptırılmıştı. 1893’te, Cadbury kardeşler, işçilerinin gecekondu mahallelerinden kurtulmalarına yardım etmek için fabrikalarının yanında 120 akre (48,56 Hektar) arazi satın aldı. Bournville adını verdikleri bu köye, 144 kır evi, Cadbury işçileri ve genel olarak halk için inşa edildi. 1915’e kadar, bu köydeki ölüm ve bebek ölümü oranları, bütün olarak Birmingham’dakinin yarısıydı.
Aşağıda göz önüne alınması gereken sorular vardır:
- Kısmen, Kuveykırlar için çikolata ticareti cazip geliyordu çünkü alkolden kaynaklanan toplumsal hastalıkları azaltmayı umuyorlardı. Günümüzdeki Dostlar için iş beklentileri ile toplumsal endişeler nerede kesişmektedir?
- İşteki başarıları, Kuveykırların başkalarına yardım etmelerine imkan verdi. Günümüzdeki Dostlar, başarı ile hizmet arasındaki bağlantıyı gözetmeye devam eder mi?
- Diğer bir Kuveykır çikolata dükkanının açılmasının zamanının geldiğine inanıyor musunuz?
Kaynak: http://www.westhillfriends.org/QVWchocolate.html
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR.