Goulburn Broken Havzası Bok Böceği Projesi

Goulburn Bozuk Su Havzası Bok Böceği Projesi, mera ıslahında bok böceklerinin kullanıldığı projelerden birisidir.

Teşhis Rehberi ve Genel Bilgiler

Bok Böceği Nedir?

Çoğunlukla dışkı ile beslenen ve bunu toprak altındaki tünellere gömen, dışkı kümelerinde bulunan kın kanatlılara bok böcekleri denmektedir.

Bok böcekleri, kın kanatlıların bok böcekleri ailesine aittir. Amerikan bizonu (bufalo) ve filler gibi, geniş çaptaki otçullarla evrimleşmiş oldukları Afrika’da en çok bulunmakla birlikte muhtemelen 4.500 türü vardır. Avustralya’da, içerisinden birkaçı inek ve at dışkılarının gömülmesine olumlu katkı sağlayan yaklaşık 400 yerel bok böceği türü vardır.

Güney Avustralya’da, çoğu bok böceği, yumurtalarını bırakmak ve dışkıyı gömmek amacıyla dışkı kümesinin altına tüneller kazmaktadır. Burada larvaları gelişmektedir. Bu tünel açma ve dışkı gömme alışkanlığı, bok böceklerinin meralarımızın en önemli böcekleri arasına girmesini sağlamaktadır.

Bok Böcekleri, meralarımızın önemli bir unsurudur

Sadece birkaçı yaygın olmasına rağmen, Güney Avustralya’ya dışarıdan getirilerek yerleştirilen yaklaşık 17 bok böceği türü vardır. Çoğu bölgede böyle bir ya da iki tür vardır. Goulburn Broken Havzası Bok Böceği Projesi, çiftçilere 6-8 yeni tipte bok böceği içerisinden seçilmiş birkaç yüz başlatıcı koloniyi önümüzdeki üç yıl içerisinde havzamıza getirerek yerleştirmeleri için yardımcı olacaktır.

Bok Böceğinin Hayat Döngüsü

İlk olarak bir yumurta vardır. (Yoksa önce böcek mi gelir?) Yumurta, kuluçka topağının içinde çatlayarak larvaya dönüşür. Larva, pupa safhasına geçmeden önce yaklaşık üç kez deri değiştirir.

Pupa evresinde larva, başkalaşım geçirerek ergin bir bok böceğine dönüşür. Ergin bok böceklerinin boyu yaklaşık 3 santimetredir. Erkeğinin boyutu, henüz larva çağındayken ne kadar beslenebildiğine bağlıdır.

Eğer ergin bir erkek yalnızsa, dişinin dikkatini çekmek için bir dans sergiler. Dişiyi üstünde taşıyıp götürebilmek için mükemmel bir dışkı topağı hazırlar. Çiftleştikten sonra çift, bir tünelde veya delikte yeni bir kuluçka topağı yaptıktan sonra dişi, yumurtalarını bunun içine bırakır. Ardından döngü sil baştan başlar.

Bir bok böceği 1–2 yıl yaşar. Bu süre boyunca çevresindeki toprağı gübreleyip zenginleştirerek, biz de dahil olmak üzere pek çok bitki ve hayvanın yaşamını sürdürmesini sağlar.

Bok Böceklerinin Faaliyetleri

Her bok böceği türü, sadece yılın belirli zamanlarında faal haldedir. Bu zaman süresince, aynı türün erkekleri ve dişileri, çift oluşturur, tüneller kazar, dışkı gömer. Ayrıca, dişileri yumurta bırakır. Bubas bison, kışın aktif olan önemli bir tür olmasına rağmen, çoğu tür, kasımdan marta kadar sıcak aylarda faaldir.

Bok Böceklerinin Faaliyet Dönemleri

Drençler (Atlara Zorla içirilen Veterininer İlaçları) Bok Böceklerine Zararlı mıdır?

Pek çoğu zararlıdır; bazısı ise değildir: DİKKATLE SEÇİNİZ!

The Natural Heritage Trust (Doğal Miras Mutemetliği) ve AGFORCE (Qld), şu iki kullanışlı parazit öldürücü rehberini oluşturmuştur: Consider your dung beetles when using parasiticides (Parazit öldürücüleri kullanırken bok böceklerinizi düşününüz!) ve Strategic use of parasiticides can help your dung beetles (Parazit öldürücülerin stratejik kullanımının bok böceklerinize olumlu etkisi olabilir).

Piyasada, bok böceklerine ya da bok böceği nüfuslarına hiçbir olumsuz etkisi olmadığını (ürün etiketinde) yasal olarak belirten Cydectin adlı bir drenç ürünü vardır. Drençlerin bok böceklerine ya da diğer böcek faunalarına olumsuz etkilerini en aza indirmek isteyen çiftçiler, konu hakkında bir uzmana danışmalıdır.

Gübreler ve Mineral Katkıları Konusunda Ne Yapılmalıdır?

Mineral gübreler, bok böcekleri için zehirli değildir. Bok böcekleri, düzenli olarak süperfosfat ya da kireç atılmış pek çok çiftlikte boldur. Bok böcekleri, zamanlarının çoğunu dışkıda ya da toprak altında geçirir ve böyle girdilerle doğrudan temas etme ihtimalleri yoktur. Zamanla tünel açmanın ve dışkı gömmenin artması, toprak sağlığını ve niteliğini iyileştirerek çiftliğe dışarıdan sağlanacak girdi ihtiyacını azalacaktır.

Bok Böceği Avcıları Açısından Durum Nedir?

Pek çok avcı (örneğin, kelaynak, kuzgunlar, saksağanlar ve tilkiler), fırsatını bulursa bok böceklerini yerler. Genellikle, avlanma, sadece başlatıcı kolonilerin ortama salınmalarından hemen sonra endişe kaynağıdır. Bu nedenle, ilk günde ya da bunu izleyen iki salınımda, meralarınızda böcek yiyen kuş sürülerini beslenmekten alıkoymak isteyebilirsiniz. Bok böcekleri, ortama yerleştikten ve sayıları binler ile milyonları bulduktan sonra, avlanmanın onların sayılarına önemli bir etkide bulunma olasılığı düşüktür.

Goulburn Broken Havzası’nın Bok Böcekleri

Yaygın Türler

Onthophagus australis

Yaygın bir yerel türdür. En çok ilkbaharda ve sonbaharda faaldir. Mevsim başına birkaç nesillidir. Siyah-hafif yeşil metalik renkte, 11-13 mm.

Onthophagus taurus

Goulburn Broken Havzası’na dışarıdan getirtilerek yerleştirilmiş bok böceklerinin en bol ve en yaygın olanıdır. Parlak siyah vücudu 8-10 mm’dir. Gündüz uçarlar. Yazın, kasımdan nisana kadar faaldir. En fazla sayıya ocak ya da şubat ayında ulaşırlar. Mevsim başına birkaç nesillidirler.

Euoniticellus fulvus

Onthophagus taurus kadar olmasa da Goulburn Broken Havzası’nda yaygındır. Kahverengi-altın renkli. 8-12 mm. Gündüz uçar. Yazın, kasımdan nisana kadar faaldir. En fazla sayıya ocak-şubat aylarında ulaşırlar. Mevsim başına birkaç nesillidir.

Geotrupes spiniger

Bedeninin üst kısmı siyah, alt yüzü ise metalik mavi olan büyük bir tür. Goulburn Broken Havzası’ndaki şu birkaç yerde ortama salınmıştır: Fawcett, Yarck, Yea, Trawool, Shepparton, Undera, Echuca. Uzunluğu: 20-25 mm. İlkbahar-sonbahar faal.

Bubus bison

Parlak siyah renkli bok böcekleri. Erkeklerinin göze çarpan boynuzları vardır. Uzunluğu 15 mm. Kışın faal: nisan sonu-eylül. Mevsim başına bir nesilli. 2000 yılında salınan bazı kolonileri şimdi gelişim göstermektedir. Şafakta ve alaca karanlıkta uçarlar. Goulburn Broken Havzası’nın pek çok yerinde, 2002-2007’de doğaya salınmışlardır.

Euoniticellus pallipes

Göğsünün ve kanat örtülerinin üzeri koyu lekeli olan, hafif-orta derecede kahverengi bok böceği. Göğsün ilk bölütünün sırtının (pronotum) merkezinin çevresinde, üç çift koyu parlak lekeli. Tür, en yaygın biçimde E. africanus ile karıştırılmaktadır. Gündüz uçarlar. Uzunluğu 9-12 mm. Ergin yaşam süresi 2-3 ay kadardır. 4 bölgede olduğu bilinmektedir: Euroa, Warrenbayne, Violet Town, Seymour.

Euoniticellus africanus

Euoniticellus fulvus’a benzer, ancak sırt yüzeylerinde koyu renkli lekeler vardır. 2006’da, Yukarı Goulburn Havzası’ndaki şu iki bölgeye koloni bırakılmıştır: Strath Creek, Fawcett. Yazın faal. Mevsim başına birkaç nesilli. Uzunluğu 8-13 mm.

Euoniticellus intermedius

Euoniticellus fulvus’a ve Euoniticellus africanus’a benzer. Erkek, başında eğimli, keskin olmayan bir boynuz taşır. 7-9 mm. İki koloni şu bölgelerde doğaya salınmıştır:  Cathkin, Yarck. Yazın faal. Mevsim başına birkaç nesilli.

Onitis aygulus

Çoğunlukla bakırsı ya da yeşil pırıltılı koyu kahverengi bir göğsü olan iki renk tonlu bok böceği. Kanat örtüleri, açık kahverengi-altın rengidir. Erkeğin arka bacaklarında düzgün olmayan bir çift mahmuzu vardır. Dişilerde, başın arkasında kendine özgü bir yumru ya da tümsek bulunur. Tür, Onitis alexis ile karıştırılabilir. Ancak, O. alexis, genellikle O. aygulus’tan daha küçüktür ve erkek O. alexis’in arka ayaklarında tek bir kavisli mahmuz bulunur. Uçuş, şafakta ve alaca karanlıkta gerçekleşir. Uzunluğu 20-25 mm. Havzadaki şu dağınık bölgelerde görülmektedir: Caniambo, Euroa, Seymour, Kilmore, Ruffy, Strathbogie.

Onitis alexis

Bu bok böceği türünün pronotumu (göğsün birinci bölütünün sırtı) yeşil, kırmızı ya da bakırsı pırıltılı, kanat örtüleri ise açık kahverengi veya altın rengi olmakla birlikte renkleri iki tonludur. Erkeğinin arka bacağında tek kavisli gül dikeni mahmuzu vardır. Dişisi, başının arkasında kendine has bir yumru ya da tümseğe sahiptir. Tür, O. aygulus’a benzer. Ancak, O. aygulus, O. alexis’ten daha büyüktür ve O. aygulus erkeklerinin arka bacağında düzgün olmayan bir çift mahmuz vardır. O. alexis, ilkbahardan sonbahara kadar faaldir. Şafakta ya da alaca karanlıkta uçar. Yuvasında her biri 1-4 yumurta içeren sosis şeklinde birkaç dışkı kümesi bulunur. Ayrıca, burayı 25 cm’ye erişebilecek uzunlukta inşa eder. Yukarı Goulburn Havzası’nda üç kolonisi doğaya salınmıştır.

Onthophagus gazella

Rengi, açık-koyu kahverengi arasında değişir. Erkeklerde kısa boynuz vardır. Uzunluğu 10-13 mm.

Yukarı Goulburn Havzası’nın şu bölgelerinde 12 kolonisi doğaya salınmıştır: Strath Creek, Yea, Murrindindi, Euroa, Kilmore, Undera, Nathalia, Tatong, Strathbogie. Yazın faaldir. Mevsim başına birkaç nesilli. Şafakta ve alaca karanlıkta uçar. Yumurtadan ergin hale gelmesi 3-5 haftayı bulur.

Onthophagus binodis

Görünüşü, Onthophagus taurus’a benzer. Erkeğinin başının üzerinde göze çarpan bir sırt vardır. Goulburn Broken havzasında, koloniler şu noktalarda serbest bırakılmıştır: Tatong, Seymour, Euroa, Molesworth, Merton, Stanhope, Tatura, Nathalia. Henüz ortama iyi bir şekilde yerleşmemiştir. Uzunluğu 11-13 mm. Gece uçar. Yazın faaldir. Mevsim başına birkaç nesilli.

Yerel Bok Böcekleri

Dışarından getirilerek yerleştirilen bok böceklerinin yanında, havzamızda en az 4 yaygın yerel bok böceği bulunmaktadır. Onthopagus australis, havzamızın işe yarar miktarda dışkıyı toprağa gömen tek türüdür.

Dışkıda Bulunan Diğer Bok Böcekleri (Scarabaeidae ailesi)

Aphodius fimentarius dahil birkaç diğer bok böceği türü bulunabilir. Bu mayıs böceği, dışkıyı toprağa gömmez, fakat dışkı kümelerinin parçalanmasına yardım eder ve yüksek sayılara ulaşabilir.

Aphodius tasmaniae
10-12mm. Mera mayıs böceği.

Aphodius fimetarius

7-9 mm. Yaşamını dışkıyı yiyerek ve parçalayarak geçiren yararlı, zararlı olmayan bir mayıs böceği.

Aphodius pseudolividus

4-6 mm.

Proctophanes sculptus

5-7 mm.

Heteronychus arator

11-14mm. Güney Afrika kara böceği. Dışkı ile beslenen bok böceklerinden değildir.

Kırmızı Kafalı Mera Mayıs Böceği

Kaynak: https://web.archive.org/web/20091013094442/http://mc2.vicnet.net.au/home/beetles/Goulburn_Broken_Dung_Beetle_Project/DB_ID_guide_April_08.pdf

Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu

HER HAKKI MAHFUZDUR.