Yazar: Fara Braid
Afganistan’dan Zuni Pueblo nüfus sayım yerine kadar, dünya üzerindeki insanlar, asırlardır uğur taşı olarak turkuaza büyük saygı duymaktadırlar. Yaz gökyüzü veya ardıç kuşu yumurtası kadar mavi olan bu yumuşak taş, pek çok gizemli çağrışıma ilham vermiştir. Eski İranlıların şöyle bir öz deyişi vardır: kötülüğü kaçırmak ve bahta ulaşmak için Yeni Ay’ın yansımasının bir arkadaşın, Kuran örneğinin ya da turkuazın yüzünde görülmesi gerekir.
Korunma Taşı olarak Turkuaz
Turkuaz simgeciliğinin ve ilminin büyük kısmı, tehlikenin kehanetinde bulunulmasını kapsar. Bazıları, turkuaz taşlarının sahiplerini sözde bakır taşında olduğu gibi kırılarak uyardıklarına inanırlar. Renk değişimleri ise muhtemelen yaklaşan hastalığı haber vermektedirler. Bir hikayede bir adam, kemiğini kırdığına inanıyormuş. Sonra, turkuazının duyduğu çatlama sesini yaptığını keşfetmiş. Kendisinin yerine kırılmaya o katlanmış. Ayrıca, turkuaz, söylendiğine göre bakır taşı gibi düşmelerden hepsinden önemlisi at sırtından yaşanan düşmelerden de koruyabilmektedir.
Atın dizginine bu değerli taşın iliştirilmesi de hayvanı koruyabilir. Turkuazın “at muskası” olarak kullanımı, eski bir sihirsel uygulama gibi görünmektedir.
Aztek Turkuaz Simgeciliği
İspanyol fatih ve tarihçi Bernal Diaz del Castillo’ya göre Meksikalı Aztekler, (muhtemelen “yerin kalbi” anlamında olan) ‘çalçivit’e (chalchihuitl) ya da turkuaza İspanyolların altına ve zümrüde verdiklerinden daha fazla değer veriyorlardı. Bir söylenti, İspanyol fatih Pedro de Alvarado ile Aztek imparatoru Montezuma’nın nasıl kumar oynadıklarını anlatmaktadır. Alvarado, oyunu kazandığında altın alırken kaybettiğinde ise turkuaz ödemiştir.
Aztekler, tanrı Quetzalcoatl’ın (Ketsalkoat) kendilerine turkuaz kesimi ve cilalama sanatını öğrettiğini söylüyorlardı. Şefleri, rütbe işareti olarak turkuaz boncuk gerdanlıkları takıyorlardı. (Aztek nehir, göl, akarsu ve diğer tatlı sular tanrıçası) Matlalkueye (Matlalcueye) tapınağında Aztekler bu taştan yapılmış sunular yapıyorlardı. Önemli kişileri gömdüklerinde ise ağızlarına turkuaz parçaları yerleştiriyorlardı.
Aztek ve diğer Orta Amerika kültürleri, turkuaz, lal taşı ve sert kabuktan mozaikler yaratmışlardır. Ayrıca, ahşaptan ve turkuazdan maskeler de yapmışlardır. Bu sanat, daha 1892’de Guatemala’da halen uygulanıyordu.
Turkuaz Simgeciliği ve Güneybatı ABD Kızılderilileri
1539’da Fransisken freri Marcos de Niza, New Mexico eyaletinde yolculuk yapmıştır. O, şunu belirtiyordu:
İnsanlar, zümrüt ve diğer mücevherlere sahip olmalarına rağmen evlerinin sundurmalarının duvarlarını, kıyafetlerini, kaplarını süsledikleri ve tüm ülkede para yerine kullandıkları turkuazlar kadar hiçbirine değer vermezler.
Apaçiler, duklij dedikleri turkuaza tılsımla ilgili özelikleri nedeniyle çok değer veriyorlardı. Bu maddeden, muskalar, boncuklar, pandantif ve put oyuyorlardı. Eğer Apaçi şamanları, bu taşa sahip değillerse kabilelerinden tam bir kabul göremiyorlardı. Halkın tuttuğu bir inanç, turkuazlarla gökkuşaklarını bağlıyordu. Ona göre, eğer bir fırtınadan sonra gökkuşağının ucuna gidebilir ve nemli toprağı arayabilirseniz turkuazı bulabilirdiniz.
Navaholar, öğütülmüş turkuazdan ve mercandan, yağmur çağıracak kutsal kum mandalalarının yapımında yararlanıyorlardı.
Bir Zuni efsanesi, Turkuaz Adam ile Tuz Kadın’ın hikayesini anlatmaktadır. Onlar, yeteri kadar değerleri olmadıklarına inanıyorlardı ve bu nedenle insanlardan uzaklaşmışlardı. Turkuaz adam, “Etinin, kadınlara sadece cinsel ilişki için verildiğini” söylemiştir (Onun para olarak kullanılmayı önemsemediğini sanıyorum). Zuniler, Tuz Kadın’ın saklandığı kutsal gölden tuz elde etmek için her yıl hac yolculuğu düzenliyorlardı.
New Mexico eyaletindeki Pueblo de Los Muertos (Ölüler Şehri) tarihsel harabesinde katranla kaplı ve turkuaz ile lal taşı ilave edilmiş bir deniz kabuğu bulunmuştur. O, Zunilerin kutsal belirtkesi olan bir kara kurbağası biçimindeydi.
Umut Taşı olarak Turkuaz
İster süsleyici ve koruyucu bir muska ister at koruyucu ya da yağmur getirici olarak kullanılsın turkuaza her yerdeki insanlar tarafından değer verilmiştir. Güneşli gökyüzünün neşesine sahip mavi taş, daima en başta gelen umut simgesi olmuştur.
Kaynak: https://www.gemsociety.org/article/history-legend-turquoise-gems-yore/ (International Gem Society)
Not: Bu makale, International Gem Society’nin izni ile yayınlanmıştır.
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR.