KÜLTÜRDE KURBAĞA

Kurbağa, kültürde çeşitli roller oynamasının yanı sıra Kurbağa Prens gibi peri masallarında ve folklorde ortaya çıkmaktadır. Eski Mısır’da ve Mezopotamya’da kurbağalar doğurganlığı simgeliyorlardı. Yunanca didaktik Fisiologus derlemesine dayalı Ortaçağ Hıristiyan geleneği, sırasıyla doğrucu ve günahkar toplumları temsil eden kara kurbağaları ile su kurbağaları arasında ayrım yapıyordu. Kurbağalar, Ezop’a atfedilen fablların, çeşitli kültürlerdeki atasözlerinin ve sanatın konularıdır.

TARİH

ESKİ MISIR

Eski Mısırlılara göre, başka türlü çorak olan topraklara verimlilik getiren Nil nehrinin yıllık taşkınlarından sonra milyonlarcası doğduğu için kurbağa yaşam ve doğurganlık simgesiydi. Sonuç olarak, Mısır mitolojisinde Heket adlı doğurganlığı belirten bir kurbağa tanrıça doğdu. Heket, genellikle bir kurbağa ya da kurbağa başlı bir kadın veya daha nadiren doğurganlıkla ilişkisini açıkça gösterecek biçimde erkeklik organı ucundaki bir kurbağa olarak tasvir ediliyordu.

Son Eski Mısır Dönemi metinleri, 8 ilkel tanrı topluluğu olan Hermepolis Ogdoad’ı (tanrı sekizlisi) kurbağa başlı (erkek) ve yılan başlı (dişi) olarak açıklamakla birlikte, onlar çoğunlukla Yunan-Roma Dönemi kabartmalarında da böyle tasvir edilmektedirler. İçlerinden özellikle evren doğumunda yer alan ilkel su dolu boşluk tanrısı Nu, ikisinden birinde tepesinde bok böceği bulunan kurbağa başıyla tasvir edilmektedir.

Hapi, Mısırlıların ürün yetiştirmesini sağlayan kıyılarına zengin lığ (verimli toprak) biriktiren yıllık Nil nehri taşkını tanrısıydı. Aşağı Mısır’da, bölgede bulunan papirüsler ve kurbağalar onu simgeliyorlardı; o, papirüs bitkileriyle süsleniyor ve kurbağalar ona hizmet ediyorlardı.

Diğer belaların doğası gibi eski Mısır’ı lanetlemek için gönderilen Kitabı Mukaddes’teki kurbağa felaketleri ile Musa’nın tanrısının Mısır’ın tanrıları üzerindeki egemenliğinin gösterilmesi amaçlanıyordu.

Klasik Dönem

Yunanlar ve Romalılar, kurbağaları doğurganlık ve uyum ile ilişkilendirmekle beraber aşk ve güzellik tanrıçası Afrodit’i çağrıştıran çapkınlıkla da ilişkilendiriyorlardı.

• Kurbağalar ile Fareler arasındaki savaş (Batrakhomuomakhia), aslında İlyada destanının bir parodisi olmasına rağmen Homeros’a yaygın şekilde atfedilmiş sahte bir destandı.

• Kral Arzulayan Kurbağalar Ezop’a atfedilen bir öyküncedir. Kurbağalar, baş tanrı Zeus’a kral istemek için yalvardılar. Zeus, kralları olması için bir kütük yerleştirdi. Kurbağalar ise sırf bir kukla değil, sert ve korkunç bir kral isteyerek buna karşı çıktılar. Bu nedenle, Zeus, onlara kralları olması için bir leylek gönderdi. Yeni kral ise (pek çok insan kralın da yaptığı gibi) uyruğundakileri avlayarak yuttu.

• Ezop, bir öküzün büyüklüğü kadar kendisini şişirmeye çalışan bir kurbağa hakkında da bir öykünce yazmıştır. Ayrıca, Romalı yazar Gaius Julius Phaedrus (Faidros) (ve daha sonra Fransız öykünce yazarı Jean de La Fontaine) da bu öyküncenin uyarlamalarını yazmışlardır.

• Kurbağalar, Aristofanes’in yazdığı bir komedi oyunudur. Kurbağalar korosu, şu ünlü sesleri yankılayan dizesini söylemektedir:

Brekekekeks koaks koaks

Kitabı Mukaddes’in Mısır’dan Çıkış kitabında İkinci Bela (8:6), Mısır’a gönderilen kurbağalardır. Ayrıca, Yeni Ahit’te kurbağalar, Vahiy bölümünün 16:13 no.lu kısmında ahlaksız ruhlarla ilişkilendirilmektedir.

Ortaçağ ve Erken Modern Dönem Tarihi

Yunanca didaktik Fisiologus derlemelerine dayanan Ortaçağ Hıristiyan geleneği, sırasıyla doğrucu ve günahkar toplumları temsil eden kara kurbağaları ile su kurbağaları arasında ayrım yapıyordu. Üstelik, halk dini ile gizlicilikte kurbağa, büyücülükle ilişkilendirilmiş ya da aşk iksirinin bir bileşeni haline gelmiştir.

Japon şair Matsuo Başo, en ünlü haiku hece ölçülü (5+7+5) şiirlerinden birini eski havuza atlayan bir kurbağa hakkında yazmıştır.

Çağdaş Kültürde

Atasözleri ve Tutulan Gelenekler

Dar görüşüne sahip olma hakkındaki “kuyudaki kurbağa” sözü, diğer dillerden Sanskritçede (“Kupa Manduka”, कुपमन्डुक), Bengal dilinde ” কুপমন্ডুক”, Vietnamcada e “Ếch ngồi đáy giếng coi trời bằng vung” ( kurbağa gökyüzünü kuyunun ağzı kadar sanır) şeklinde bulunmaktadır. Çin uyarlamaları şöyledir: Doğu Denizi’nin kaplumbağasından büyük ve küçük bahseden, terk edilmiş bir kuyuda yaşayan bir kurbağanın yer aldığı Taoculuk klasiği Çuangzi eserinden gelen “坐井觀天” (gördüğü kuyunun ağzı ile bahseder gökyüzünden) ve “井底之蛙”dır (kuyudaki kurbağa). Malaya dili uyarlaması ise “Bagai katak dibawah tempurung”tur (“Hindistan cevizi kabuğu altındaki kurbağa gibi”).

Diğer kurbağa atasözleri arasında Amerikan atasözü “Bir kurbağaya bakarak onun ne kadar yükseğe zıplayacağını söyleyemezsiniz.” ve İran atasözü “Yılan yaşlandıkça kurbağanın maskarası olur.” bulunmaktadır.

Geleneksel Çin kültüründe kuyudaki kurbağa, anlayış ve görüş bakımından eksik bir kimsenin simgesi olmasına rağmen, kurbağa, Ay’a ait ‘yin’i (Taoculukta büyük evrenin ve insan içindeki evrenin karanlık eğimli şekli) temsil eder. Kurbağa ruhu Çing-Va Şeng, şifa ve işte iyi talih ile ilişkilidir.

Eylem eksikliğini örnekleyen sözde kurbağa davranışı, haşlanmış kurbağanın şu sıkça tekrarlanan hikayesinde anlatılmaktadır: bir kurbağa kaynar suya atılırsa dışarıya zıplar ama soğuk suya atılıp yavaşça ısıtılırsa tehlikeyi fark etmez ve diri haşlanır. Hikaye, kurbağaların çok yavaş ısıtıldıkları sürece ısınan suda kaldıklarının gösterildiği 19. yüzyıl deneylerine dayanıyordu. Ancak bu deneylerin geçerliliği tartışmalıdır. Harvard Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nden Douglas Melton, “Eğer kaynar suya bir kurbağayı atarsanız zıplamaz. Ölür. Eğer soğuk suya atarsanız ısınmasını beklemeden zıplar. Sizin için orada hareketsiz oturmaz.” diye belirtmektedir.

Mutfak ve Şekerleme

Kurbağalar, başta Fransa olmak üzere yenilmektedirler. Bir yemeği, ‘cuisses de grenouille’ yani ‘kurbağa bacağı’ olarak bilinir ve özellikle yaygın olmamasına rağmen Fransız mutfağının göstergesi olarak kabul edilir. Bundan ötürü, “frog” (kurbağa), İngilizcede Fransız halkını tanımlayan küçültücü bir ifadeye de dönüşmüştür.

Freddo Frog, Avustralya’nın tutulan bir çikolatası markasıdır.

Kurbağa keki, Güney Avustralya’nın miras ikonu olan bir fondan tatlısıdır.

Sanatta

Eski Peru’nun Moçe halkı, hayvanlara tapıyordu ve sanatlarında çoğunlukla kurbağaları tasvir ediyorlardı.

Çağdaş Pop Kültürü

Kurbağaların dönüşümü ya da kurbağalara dönüşüm teması, ayrıca Kurbağa Prens’te olduğu kadar insanları kurbağalara dönüştüren büyü içeren Final Fantasy (Son Düş) ve Chrono Trigger (Chrono Tetiği) gibi hayal sahnelerinde de belirgin biçimde ön plana çıkarılmaktadır.

Crunchy Frog (Gevrek Kurbağa), “Ticaret Tanımı Yasası” adlı bir Monty Phyton komedi grubu skeçinden kaynaklanan hayali bir şekerlemedir. Çikolatalı Kurbağalar, Harry Potter hayali evreninde tutulan bir tatlıdır. Kitaplarının birinde de nane şekeri kara kurbağalarından bahsedilmektedir.

Kurbağalar, video oyunlarında [örneğin, Frogger (Kurbağacı) ve Ribbit King’s (Kurbağa Vıraklaması Kralı)] tutulan deneme ve acımasızlık denekleridirler.

Bir Warner Brothers çizgi filminde rol alan Michigan J. Frog, sadece sahibi için şarkı söyleme ve dans etme adetlerini yerine getirmektedir. Başka birisi ona baktığında kurbağa duruşuna dönmekte ve bağırmaya başlamaktadır. Star Fox video oyunları dizisindeki bir kahraman olan Slippy Toad (Kaygan Kara Kurbağası), yetenekli bir tamircidir ama çoğunlukla takım arkadaşlarınca kurtarılmaya ihtiyaç duymasıyla macerası sona eren sıradan bir pilottur. Diğer yandan, Kurbağa Kermit (Kermit the Frog), Susam Sokağı çocuk televizyon dizisi ile kuklaların rol aldığı aileye yönelik komedi – varyete televizyon dizisi Kukla Gösterisi’nin (The Muppet Show) vicdanlı ve disiplinli kahramanıdır. Açıkça, arkadaş canlısı ve çok yetenekli olduğu halde çoğunlukla daha gösterişli kahramanların hayalperest davranışlarına yaltaklanırken canlandırılmaktadır.

Kurbağa Pepe (Pepe the Frog), Matt Furie’nin Boy’s Club güldürü dizisindeki kurbağa yüzlü ve insan bedenli komik bir çiziminden çıkan bir internet geyiğidir. Popülerliği, 2008’de internet üzerindeki MySpace sosyal ağ sitesi, Gaia Online sosyal ağ sitesi ve 4chan duyuru panosunda durmadan artarak 2015’te sosyal ağ ve blog sitesi Tumblr’da en tutulan internet geyiklerinden birisi oldu.

Kaynak: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Frogs_in_culture

Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu

HER HAKKI MAHFUZDUR.