Ronald Rae’nin Bok Böceği Heykeli adlı makalemizden hoşlanacağınızı umuyoruz.
Heykeltıraş Ronald Rae‘nin (İskoçya’nın Falkirk kentinin Tanfourhill bölgesinde yer alan) Falkirk Wheel‘de (Falkirk Tekerleği) 2011 yılı boyunca sürecek sergisindeki eserlerden birini bok böceği heykeli oluşturuyor.
Falkirk Tekerleği‘nin olduğu yerde daha önce 11 kademeli savaktan oluşan bir su kanalı olan Falkirk Kanalı vardı. 1930’da bunun işlevini yitirmesi sonucu Falkirk Tekerleği (Falkirk Wheel) inşa edildi. Burası, gemi kaldıracı olup 24 metre kot (temel ile zemin arasındaki yükseklik) farkı olan iki su yolu arasında gemileri indirip kaldırır. Üstelik, 6.000 ton ağırlığındaki gemileri sadece 1,5 kW enerji harcayarak 24 metre yukarı kaldırmaktadır.
Gemiler, tekerleğin alt ve üst kısımlarında bulunan su dolu havuzlara yavaşça giriş yapar. Arşimet Kanunu gereği, havuza giren herhangi bir geminin ağırlığı, yer değiştiren suyun ağırlığına tam olarak eşittir. Bu nedenle, havuzlardaki toplam kütle (su + gemi) geminin ağırlığından bağımsız olarak her zaman sabit kalır ve karşılıklı iki havuz birbirini kusursuz bir şekilde dengeler. Bu mükemmel denge sayesinde tekerlek, yer çekimine karşı fazladan bir kaldırma işi yapmaz. Yalnızca sürtünme direncini yenerek 24 metre yüksekliğe taşıma işlemini 5,5 dakikada ve sadece yaklaşık 1,5 kWh enerji tüketimiyle tamamlar.
Devasa Gemi Asansörlerinin Kurulu Motor Güçleri ve Teknik Karşılaştırması
Mühendislik eserlerini adil ve doğru bir şekilde kıyaslayabilmek için, tüm sistemlerin enerji kıstasını resmi olarak bilinen Kurulu Motor Güçleri (kW) temelinde standartlaştırıyoruz.
| Mühendislik Eseri | Konum | Kaldırma Kapasitesi | Kaldırma Yüksekliği | Kurulu Motor Gücü (Sistem Kapasitesi) |
|---|---|---|---|---|
| Falkirk Tekerleği | İskoçya, BK | ~600 ton | 24 metre | ~22.5 kW (Dönüş başına saf motor gücü / tur başı net tüketim: ~1,5 kWh) |
| Yeni Niederfinow Gemi Asansörü | Almanya | ~5.000 ton | 36 metre | 1.280 kW (8 adet 160 kW motor / karşı ağırlık sistemli) |
| Strépy-Thieu Tekne Asansörü | Belçika | ~8.000 ton | 73 metre | Yüksek Kapasiteli İkiz Motorlar (Denge kuleleri ve hidrolik/elektrikli tahrik sistemi) |
| Üç Boğaz Barajı Gemi Asansörü | Çin | 11.000 – 13.000 ton | 113 metre | Megavat Seviyesi Kurulu Güç (Devasa dikey tırmanış için dişli/halat sistemi) |
Gelişen kara ve demir yolu taşımacılığı nedeniyle eski önemini yitiren Falkirk Tekerleği, turizm amaçlı olarak halen kullanılmaktadır. Bu yönüyle ekoturizme (çevre bilimsel turizm) örnek oluşturmaktadır. Kişi başı 8 sterline bir saatlik tekne turu ile bu deneyimi yaşayabilirsiniz.
Neden buna değindiğimi sorarsanız, cevabım, bu tekerleğin çevrilmesini bok böceğinin dışkı topağını yuvarlamasına benzetmemdir.
Mısır mitolojisinde, bok böceği, güneşi evrende yuvarlamaktadır. Rae‘ye bu çalışma için ilham veren şey, British Museum‘daki dev bok böceği anıtıydı. Ayrıca, onun böceklere büyük bir hayranlığı var: çünkü onları da Tanrı yarattı. Çerçevenin güneyinde William Shakespeare‘in yazdığı ve Özdemir Nutku‘nun çevirdiği Kısasa Kısas oyununun 3. Perde 1. Sahnesi’nde Isabella‘nın ölüm cezası alan kardeşi Claudio‘ya söylediği şu meşhur tirat yer alıyor:
The sense of death is most in apprehension;
And the poor beetle, that we tread upon,
In corporal sufferance finds a pang as great
As when a giant dies.
Bu dörtlüğün Türkçesi şöyledir:
Ölüm duygusu en çok korkuda belirir.
Üzerine bastığımız o zavallı böcek bile,
Ezilirken bir devin can verirken duyduğu
Acının aynısını duyar.
Kaynaklar:
- http://www.ronaldrae.co.uk/sculptures/dung-beetle
- http://merih135.blogspot.com/2010/01/falkirk-wheel.html?zx=2d61942d44af8ba5
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR.