Kuveykırlar İngiliz Tatlı Dükkanını Nasıl Fethetti? makalemizi severek okumanızı umuyoruz.
ABD firması Kraft’a satılmış olan Cadbury, Kuveykırlarca kurulmuş olan birkaç İngiliz şirketinden birisidir. Ancak çikolata sanayinde böyle bir hakimiyeti nasıl kazandılar ve neden iş alanında bu kadar başarılı oldular?
Sanayiden çok, toplumsal yeniliğin savunulmasıyla daha ilgili olan bir mezhep topluluğu açısından, Kuveykırlar (Quakers), aile işi alanında etkileyici bir liste oluşturdular.
Barclays ve Lloyds bankaları, Clarks ayakkabıları, Bryant & May kibritleri ve Huntley & Palmers ve Carr’s bisküvi şirketleri; barışsever topluluğun üyelerince kurulmuş şirketlerden sadece birkaçıdır.
Ancak şekerleme alanı konusunda, Birminghamlı Cadbury, Bristollü Fry’s ve Yorklu Rowntree’s, bir asırdan daha uzun süren güçlü tekeller oluşturmuşlardır.
KUVEYKIRLARIN TARİHİ
- Dostlar Cemiyeti, 1650’lerde, İngiltere’de George Fox tarafından kurulmuştur.
- Barışsever mezhep topluluğu, tüm insanlara eşit olarak değer verir ve hepimizde Tanrı’dan bir parça olduğuna inanır.
- İsmi, kökenini ya kurucusunun önyargıca (cezaları az olması bakımından pek önemli sayılmayan davaları inceleyerek sonuca bağlamakla görevli ve yargıçlar yasasına bağlı tek yargıç) Tanrı’nın adını söylerken titremesinden (quake) ya da dinsel deneyim ile ilişkili olarak titremekten almaktadır
- Günümüzde, Büyük Britanya’da yaklaşık 17.000; tüm dünyada ise 210.000 Kuveykır mensubu bulunmaktadır.
Bu başarı, Kuveykırlar’ın az sayıda olması göz önüne alındığında daha da dikkate değer bir hal almaktadır. 1851’de, İngiltere’deki, İskoçya’daki ve Galler’deki 21 milyonluk nüfusun sadece yaklaşık 1.400’de birini oluşturuyorlardı ve bu da oran olarak % 0,1’den daha düşüktü.
Kuveykır tarihçisi Helen Rowlands’a göre, çikolataya yönelim, alkolün neden olduğuna inanılan acıya ve yoksunluğa karşı bir tepki olarak 19. yüzyılda kakao içecekleriyle başladı.
Bayan Rowlands şunu söylüyor:
Kuveykırlar ve diğer Anglikan kilisesine bağlı olmayanlar, dönemlerinde nüfusun genelindeki yanlış alkol kullanımından endişe etmelerinden ötürü içki aleyhindeki harekete katıldılar.
Kakao, ucuz ve hazır içecek temin etmenin bir yoluydu. Sağlıklıydı, çünkü güvenilir su kaynakları bulunmadığında, onu yapmak için suyu kaynatmak zorundaydınız.
Pek çoğu, işlerine içinde her şey bulunan bakkal ve aynı zamanda kardeşlik cemiyeti olarak başlamış olan üreticiler arasında dostça bir rekabet vardı.
Aralarında güçlü bağlantılar vardı. Kiliseye dayalı yaşamlarından tanışmakla beraber toplumdan dışlanmalarından ve zulüm görmelerinden dolayı güçlü bir birbirlerini kurtarmaları gerektiği duygularına sahiptiler.
Böylece, hem kişisel hem de güçlü iş ağları geliştirdiler.
Kalıp çikolatalar üretmeye yöneldikleri için, Victoria dönemi Kuveykır şirketleri, en gelişmiş makineleri satın alıp diğer üreticilere karşı rekabet üstünlüğü sağladılar.
Diğer avantajları ise adalet, eşitlik ve toplumsal reform arayışlarına paralel olarak gelişen dürüstlük ve güvenilirlik konusundaki ünleriydi.
Bayan Rowlands, şunu belirtmektedir:
Ürünler için ilk defa sabit fiyat uygulayanlar arasındaydılar. Önceden, trampa (malın malla değişimi) çok yapılıyordu ancak Kuveykırlar, “Hayır, biz, ürünler için fiyat ve ‘sabit bir fiyat’ açıklayacağız” diyorlardı.
Halk takdir ediyordu ve Kuveykır iş adamları ile nerede durduklarını biliyorlardı: onlar, kendilerine zarar vermeden geçimlerini sağlamak için yanlarındaydılar.
Bu etik yaklaşım, Kuveykır perakendecilerine kızgın rakipleri karşısında bir rekabet üstünlüğü sağladı, çünkü müşterileri, kazıklanmadıklarını ve uygun bir fiyat elde etmek için sıkı pazarlık yapmak zorunda olmadıklarını biliyorlardı.
Okulları, boş zaman tesisleri ve parklarıyla eksiksiz hale getirilmiş Bournville işçi köyünü inşa etmiş olan çok uluslu şekerleme şirketi Cadbury, emeklilik maaşı karşılığı ayıran ve kantin sağlayan ilk firmalar arasındaydı.
Üstelik, onlar, sağlıklı bir iş gücünün verim getirdiğini bilmelerinin yanı sıra Britanya’da halen çocuk işçilerin bulunduğu bir dönemde, doktorlar ve diş hekimleri istihdam etmişlerdi.
Bayan Rowlands, kanıtların yeni etik duruşun başarılı bir işe neden olduğunu gösterdiğini, ancak diğer firmaların buna o dönemde nasıl baktıklarının belli olmadığını şöyle ifade etmektedir:
Kuveykırlar, böyle davranan tek topluluk değillerdi ama onlar, bunun öncülerinden biriydiler. İnanç esaslı güdülenme ile iş arasındaki bağlantı, çok açıktı ve muhtemelen diğerleri içerisinde daha az ortada idi.
Kuveykırlar, kurulu Kilise’ye karşı bir protesto olarak oluşturulmuşlardı. Üyeleri ise çetrefil bir halde üniversitelerden dışlanmışlar ve diğer Kilise kurallarına uymayan topluluklarla birlikte pek çok kamu ve yurttaşlık görevlerinden yoksun bırakılmışlardı.
Bu nedenle, doktorluk ve polislik gibi meslekler, onlara açık olmamakla birlikte pek çoğunun iş ve ticarete yönelmiş olmasının nedeni böyle açıklanmaktadır.
Bayan Rowlands, şunu ifade etmektedir:
18. ve 19. yüzyıl sırasında, Kilise kurallarına uymayan topluluklar, üniversitelerden yoksun bırakılmışlardı. Diploma almak için, icra eden bir Anglikan olmak zorundaydınız.
Fikirsel yol almış olabilecek bir sürü orta halli, ticaret ile sanayiye girişmiş ve yeteneklerinden o alanlarda adamakıllı yararlanılmıştı.
Kuveykırlar arasında yaratıcı bir özellik ve bilim merakı vardı. (Britanya demir sanayini kurmuş ve kok kömürünü kullanarak ilk defa demir filizinin dökümünü yapmış, İngiltere, Batı Midlands bölgesi, Shropshire Kontluğu, Coalbrookdale köyünden) Abraham Darby ve kuşaklarının yanında (Galler’e, haddehanede teneke levha üretimini getirmiş) Hanbury ailesi, onların tipik örneklerindenlerdi.
Ayrıca, barışsever duruşları, yeni pazarlar da yaratmıştı. Rakiplerinin aksine, Darby ailesi, Napolyon Savaşları sırasında top üretmeyi reddetmiş ve bunun yerine, silahlara göre daha kazançlı bir sanayi olduğunu kanıtlamış olan yurt içi demir eşyaya yoğunlaşmıştı.
1820’lerde, Pease ailesi, Kuveykır Hattı olarak bilinen, buharlı lokomotiflerin kullanıldığı ilk halka açık demiryolu olan Stockton-Darlington güzergahının ilk tren işletmecisiydi. Bunun dışında, Kuveykırlar, eczacılıkta (Allen and Hanburys Ltd ilaç şirketi), kimyevi maddelerde (kibrit sanayide kullanılan potasyum klorat ve beyaz fosfor üreticisi Albright & Wilson Ltd ve J. and E. Sturge & Co.) ve mühendislikte (Ransomes of Ipswich tarım makineleri şirketi) de etkili olmuşlardı.
Doğal Anamalcılar
Ama onlar, aynı zamanda kendi dönemlerinin insanlarıydılar. Evlenen bayanları işten ayrılmaya zorlamışlar ve daha sonra, Birleşik Krallık’ın köle ticaretiyle mücadelesini başlatmalarına rağmen, köleleri Karayipler’deki şeker kamışı tarlalarında çalıştırmışlardı.
Chocolate: A Gobal History (Edible) kitabını yazmış olan romancı, gezi yazarı ve öğretim görevlisi Sarah Moss, Kuveykırların köle tarlalarındaki koşulların diğerlerinden daha iyi bulunmuş olabileceğini belirtmesine rağmen şunu anlatmaktadır:
Ama, bu, hiç şüphesiz yine de kölelikti.
Yazar, Kuveykır şekerlemecilerinin iyi ve emniyetli fabrika koşulları sayesinde güvenilir olarak görüldüğünü ve bunun da o dönemdeki genel eğilimin tersi olduğunu açıklamaktadır.
Yazar, şunu söylemektedir:
Tatlıların kirlenmesi, 19. asırda büyük bir sorundu. Zehirli olan sülüğen, yaygın bir tatlı renklendiricisiydi ve çikolataya ömrünü uzatmak için tuğla tozu ilave ediliyordu.
Ayrıca, yazar, şu sözleriyle Kuveykırların dinsel inanç ve özgüven durumlarının onları doğal anamalcı yaptıklarına inanmaktadır:
Kilise kurallarına uymayan topluluklar, bireyin kurtuluşu için gereken sorumluluk yükünü üstlenmektedirler. Kuveykırların herhangi bir papazlık türü yoktur. Bu hayat yaklaşımı, başarılı anamalcılığın ilk örneğidir: sadece ilerlersiniz, yalnızca siz ve sistemsiniz ve de hiçbir refah devleti olmadan.
1870’li yıllarda, Oxford ve Cambridge Üniversiteleri, yeni meslekler ve fırsatlar yaratarak Kuveykırları kabul etmeye başladılar.
Kuveykır ilkelerinin işte ve iş yerinde desteklenmesi için 2002’de hayır derneği olarak kurulan Quakers and Business topluluğunun mali işler sorumlusu olan Paul Whitehouse, bunun günümüzde daha az sayıda Kuveykır şirketi bulunmasının nedeninin açıklanmasını sağladığını şöyle açıklamaktadır:
İnsanlar, geniş ölçüde farklı meslekleri seçmeye yöneldiler. Artık, insanlar, iş alanına eskisi kadar yoğunlaşmadılar. Eskiden en iyi ve parlak olanlar, iş alanına atılırken, artık her alana dağıldılar ve bu nedenle de dikkat çekmediler.
İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Kuveykırların sahip olduğu aile işleri kaybolmaya başladı. Çok uluslu şekerleme şirketi Cadbury‘nin 1969’da İçecek şirketi Schweppes ile birleşmesinin dışında İngiliz şekerleme şirketi Rowntree’s, 1988’de çok uluslu İsviçre gıda ve içecek şirketi Nestle tarafından satın alındı.
Bayan Rowlands, Kuveykır patronlarında şirketlerine tamamen aile girişimleri olarak tutunmanın kendilerini rekabet yönünden zayıf hale getireceği hissi bulunduğunu söylemektedir.
Quaker and Business topluluğu, mazinin etik değerlerini aynen günümüzün toplumuna uygulamaya çalışmaktadır ve Kuveykır markası; güçlü, güvenilir ve zaman zaman sömürülen bir marka olmayı sürdürmektedir.
19. asırda kurulmuş olan ABD şirketi Quaker Oats, toplulukla hiçbir bağlantısı olmamasına karşın tahıl gevreği kutularında geleneksel olarak giyinmiş bir Kuveykırın resmini kullanmaktadır.
Kaynak: http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8467833.stm
Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu
HER HAKKI MAHFUZDUR.